Washington’un Demir Kapısı ve Ankara’nın Körü Körüne Bağlılığı: Türkiye’yi Asya’nın Karşısına Kim Sürüklüyor
İki Haftada Üç Hamle: Görünenin Ardındaki Tek Strateji
2026 yılının sonbaharında Güney Kafkasya ve Hazar Havzasında iki hafta içinde art arda üç gelişme yaşandı. Bu gelişmeler yüzeyde dağınık görünse de aslında aynı stratejik mantığa işaret ediyor ve tek bir zincirin halkaları olarak okunmayı zorunlu kılıyor.
28 Ekim 2026 tarihinde Ermenistan Parlamentosu ABD ile imzalanan TRIPP çerçeve anlaşmasını 63 kabul ve 32 ret oyuyla onayladı. Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu olarak adlandırılan proje kapsamında kurulacak geliştirme şirketinde Amerikan tarafının payı yüzde 74 olacak ve ilk işletme süresi 49 yıl olarak öngörülüyor. Bu oranlar bir teknik detay değil projenin gerçek sahibinin kim olduğunu gösteren en açık göstergedir.
5 Kasım 2026 tarihinde İran’ın üst düzey isimlerinden Ali Ekber Velayeti son derece sert bir uyarıda bulundu. Velayeti İran’ı bypass etmeye çalışan her enerji veya transit koridorunun ya çok pahalıya mal olacağını ya da kalıcı olamayacağını söyledi. Bu açıklama diplomatik nezaket sınırlarını çoktan aşan bir tehdit değerlendirmesiydi.
7 Kasım 2026 tarihinde ise ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı CENTCOM yaklaşık yirmi kişilik Iron Gate yani Demir Kapı Görev Gücünün kurulacağını açıkladı. Görev gücünün hedefi İran’ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden yürüttüğü silah teknoloji ve yaptırımlı malzeme tedarikini engellemek olarak tanımlandı.
Bu üç gelişme birbirinden bağımsız değerlendirilemez. Biri finansal ve hukuki altyapıyı diğeri askeri operasyonel çerçeveyi diğeri ise bölgesel tepkiyi temsil ediyor. Zincirin tamamı tek bir soruya yanıt veriyor. Washington İran’ı denizden kuşatamadığı için karadan nasıl kuşatır ve bu kuşatmanın kalıcı altyapısını kimin üzerinden inşa eder.
Hazar Bir Akdeniz Değil: Coğrafyanın Reddettiği Hegemonya
Washington’un niyeti gizli değil. Deniz yoluyla uygulanan yaptırımlar İran’ın petrol ihracatında 250 milyar doları aşan bir kayba yol açmış durumda. Ancak Hazar bir Akdeniz değil ve ABD Beşinci Filosu buraya giremiyor. Bu nedenle kuşatma karadan tamamlanmak isteniyor.
TRIPP koridorunun çekirdek güzergâhı Ermenistan’ın güneyindeki Sünik bölgesinden geçiyor ve burası tam da İran ile Ermenistan sınırının hassas bölgesine denk geliyor. ABD yüzde 74 hisse ve 49 yıllık işletme hakkıyla bu bölgede fiili bir varlık elde ettiğinde İran’ın kuzeyinde Washington tarafından dolaylı olarak kontrol edilen bir geçiş noktası doğacak. Demir Kapı olarak adlandırılan girişim İran’ın silah taşımacılığını değil İran ile kuzey komşuları arasındaki stratejik nefes alanını kilitlemeyi hedefliyor.
Ancak Washington burada defalarca yaptığı bir hatayı tekrarlıyor. Coğrafi olarak ulaşılabilir olmayı stratejik olarak uygulanabilir olmakla karıştırıyor. Hazar Denizi’nin hukuki statüsüne ilişkin sözleşme kıyıdaş olmayan devletlerin silahlı kuvvetlerinin bu denizde bulunamayacağını açıkça hükme bağlıyor. ABD bir Hazar ülkesi değil. Bakü veya Türkmenbaşı’nda Amerikan deniz üssü yok. Tampa merkezli yirmi kişilik bir birimin Hazar’da anlamlı bir engelleme görevi yürütmesi askeri gerçeklikler açısından mümkün değil.
Sözde Demir Kapı Görev Gücünün askeri anlamı sıfıra yakınken siyasi sembolik anlamı son derece tehlikeli. Bu birlik İran’a ve Rusya’ya şu mesajı veriyor. ABD ortak arka bahçelerinde uzun süreli sürtüşme yaratmaya istekli ama tırmanma maliyetini üstlenmeye niyetli değil. Yani Washington bir yandan varlık gösterisi yaparken diğer yandan gerçek bir angajmanın riskini almıyor. Bu tür sembolik hamlelerin bölgesel aktörler üzerindeki etkisi ise genellikle istikrarsızlığı artırmak yönünde oluyor.
TRIPP’in Gizlenen Amacı: Avrasya Bağlantısallığına Kama Sokmak
Daha da dikkat çekici olan TRIPP koridorunun Avrasya bağlantısallık düzenine etkisidir. Rusya’nın öncülük ettiği Kuzey Güney Ulaştırma Koridoru ve Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’nin orta hattı İran üzerinden geçiyor. ABD Sünik kesitinde kendi kontrolündeki bir geçiş düğümü yerleştirirse bu Rusya ile İran arasındaki ve Çin ile İran arasındaki kara bağlantı zincirine bir kama sokmak anlamına gelir.
Tahran bunu net biçimde görüyor. Velayeti’nin uyarısı bir diplomatik nezaket cümlesi değil şekillenmekte olan bir kuşatma yayına........
