MUHAMMET KEMALOĞLUTARİXÇİ- ARAŞDIRMACI

 Bu yazımızda  menfur ermeniler terefinden yaradılan ilk bölücü teşkilatlar ve hörgütler haqda ümumi melumat verdik.

Ermeni meselesi Rusiyanın 1877-ci ilde Kafkazı istilâsından sonra çarın xidmetinde qulluq eden yüksek çinli ermeni zabitlerinin  Osmanlı İmparatorluğundaki ermenilerin bir çoxu ile temas qurmaları ve bunların Os­manlı ermenilerini devlete qarşı qaldırmaları,XIX.yüzillikden etibaren Osmanlı imparatorluğuna gelmeye başlayan Amerikalı misyonerlerin hem mektebler vasitesiyle,hem de konuşmalarla etkilemeleri, Avropa devletlerinin tehrikleri ve ermeniler’i sistemli bir şekilde Türklüye qarşı yönlendirmeleri ile başladı.Yuxarıda gösterilen sebeblerle Osmanlı imparatorluğunda ba­ğımsız ermenistan üçün,başladılan üsyanlar (1862-den etibaren) ne­tice vermemişdir.ermenilerin Osmanlı imparatorluğu üçündeki başarısızlıqları sonucu meydan,xaricdek ermenilere qalmışdı.Xaricdeki ermeni herekatına iki qrup hâkim olmuşdur. Bunlardan birisi Fransa ve İsveçredeki ermeni öyrencilerinin 1887-ci ilde qurduqları “Hınçak” hörgütü,digeri ise Rusiyada çarın,ölkesindeki radikalizmi yox etmek üçün uyguladığı baskılar sonucu dağılan ermenileri birleşdirmek amacıyla 1890 ilde kurulan ermeni ihtilâl Federasiyası başqa bir adıyla Daşnak hörgütü idi.Bu terror teşkilatları ile Rusiyanın programlarındakı ortaq özellikler bunlardır:

Tedhiş ve qetliâmlar yapacak eylem grupları (gerilla grup­ları) kurmak;

Osmanlı topraklarına girerek, devlet memurları ile ermenilere qarşı ferq qoymadan saldırı yapmak;

Böylece, böyük devletlerin müdaxilesini temin etmek ve Türklerin kovulacakları ve ya öldürülecekleri 6  Anadolu vilâyetinde bağımsız,sosyalist bir ermeni Cumhuriyeti’ni gerçekleşdirmek;

Doğu Anadolu’daki kürdlerin eliyle ermenilere hücumlar teşkil etmek ve  ermenilerin guya Osmanlı Hükümeti’nin acizliyi qarşısında  kömek üçün xarici ölkelere müraciet etmek mecburiyyetinde qaldıqları görüntüsü yaratmaq ve s.

Edgar Granvill, Rusiyanın Balkanları qarışdırdıqdan sonra Türkler ile ermenilerin arasını vurmaq üçün nece  tertiblere ve tehriklere girişdiyini,Rus ve ermeni qaynaqlarına dayanara teref­sizlikle ortaya qoymuşdur.O,Çar  Rusiya’sı casuslarının kürdler arasında,onları Osmanlı Devleti’ne ve ermenilere qarşı istifade üçün nece fealiyyet gösterdiklerini,Mosul’dakı bir Fransız dîn missiyonu rehberinin Parisdeki dostlarına anlattığı ilginç olaydan vermek­dedir : “…Abdülhamid’in yaxın adamlarından biri olan, feqet say­sız haydutlukları üzünden İttihatçılar terefinden ölüme mahkûm edil­diyi halde yakalanamayan bir kürd paşasının oğlu Abdürrezak adlı biri Rusiya’nın hizmetine girerek Kürdler arasında tehrikçilik yapmağa qoyulur.Çarlık politikası adına hereket eden quldurbaşılarının Türk edale­tinden qorxmadan ellerini-qollarını sallayaraq dolaşa bildikleri Tiflis ve Urmiye Gölü arasındaki bölgede bu sırada,bir Rus müdaxilesinin hazırlıqları üçün devamlı gediş gelişler olmaqda idi. 

Ermeniler,doğu Türk vilayetlerinde Islâhat ya­pılması meselesinin Berlin anlaşmasında yer almasını meqsedlerine doğru atılmış bir addım olaraq gördüler ve bu meqsedlerine daha tez nail olmaq  üçün de,Avropa’nın bir çox  şeher ve qesebelerinde, Türkiye,Qafqaz ve Mısır’da bir çox  hörgütler qurdular.

Ayastefanos Anlaşmasının Rusiya,İngiltere ve Avstriya-Macarıstan arasında yenilenmesi konusunda anlaşmaya varılması üzerine Berlinde yeni bir kongress toplanmış ve bu kongress sonunda da Ayastefanos Anlaşması yerine yeni bir atlaşma imzalanmışdır.İyul 1878-de imzalanan Berlin Antaşmasında da Ayastefanos Anlaşmasında olduğu kimi “Ermenilerin yaşadığı Anadolu vilayetlerinde yeni bir idare terzinin qurulması ve ermenilerin kürdlerle çerkezlere qarşı korunması” şeklindeki hökm bu defe “yeni bir idare terzinin qurulması” şeklindeki ifadeyle ayrı bir yurd sürecinin başlamasına sebeb olmuşdur.Belece XIX esrin ortalarından etibaren Rusiya,İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı ermenileri üzerindeki emelleri,rekabetleri ve tehrikleri,ermeni Patrikhanesi,kiliseleri ve komitelerinin de yoğun fealiyyetleri sonucu Ayastefanos ve Berlin Antlaşmalarıyla uluslar arası bir niteliğe bürünmüş ve “Anadolu Islahatı”adı verilen bir anlayışla ermeniler lehine müdaxile qapısı aralanmışdır.1878-ci ilden etibaren Osmanlı torpaqlarında genelde devrimçi xarakteri daşıyan ermeni hörgütlerinin qurulması da bu uluslararası desteyin bir sonucudur.”

Ermenilerin Osmanlı Devleti’nden ayrılma isteyinin ilk açık belirtisi 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda ortaya çıxdı.Gerçekden,Ermeni Patriyi Nerses Varjabedyan,Türklerin qehremanca direnişini Plevne’de qırdıqdan sonra Yeşil­köye qeder ilerleyen Rus ordusunun başkomandanlıq  qerargâhına getmiş ve Rus Çarı’nın himayesinde Doğu Anadolu’da bir ermeni devleti qurulmasını teklif et­mişdir. Patriyin teklifi Rusiya’nın menfeatine uygun idi. Bu sebepledir ki,1878 Mar­tı’nda imzalanan Ayastefanos Anlaşması’nın 16-cı maddesi Doğu Anadolu’da ermenilerin oturduğu yerlerde islâhat yapılmasını şartolaraq qoyurdu.Anlaşma qüvveye minmedi. Çünkü, Rusların Osmanlılara qarşı kazandığı zafer Yakın Doğuda devletlerarası dengeni pozmuşdu. İngilterenin müdaxilesi neticesinde 1878-ci ilin iyununda toplanan Berlin Kongresi,bir ay süren çetin müzakereden son­ra,13 iyul, 1878’de,Berlin Barış Anlaşması’nın imzalanmasıyla sona çatdı. Osmanlı Devleti’ne daha az fedakarlık yükleyen bu anlaşmasının 61-ci .maddesi Doğu Anadolu’da ermeniler üçün islahatlar aparılmasını Osmanlı devleti qarşısında şert olaraq qoyurdu ve ermeniler burada  müsteqil bir devlet kurmak xeyaliyle,Avropa ve Amerika’da teşkilatlanarak yoğun propaganda fealiyyetine giriştiler.

Ermeni herekatlerının  başlangıcı sayılabilecek 1860-cı  ilde Kilikya  adı vermek istedikleri Adana bölgesinin guya inkişafı üçün  önce bir “Xeyirseverler Cemiyeti”,daha sonra”Fedakârlar Cemiyeti” kuruldu.

1872’de Van’da kurulan “İttihat ve Halas Cemiyeti” Rusiya’nın himayesi altında qüvvet­lenmek amacındaydı.Osmanlı Devleti yönetiminde yaşayan ermenilerin ilk ulusal herekatlarının başlama tarixi 1860-cı il  olaraq qebul edile biler. Bu tarxde sosial meqsedlerle qurulmağa başlayan dernekler, sonradan qurulan ve kenar tehrik ve  yardımlarla Türkiye ermenileri devlete qarşı qaldıran  komitelerin İlk belirtileri ve çekirdekleri olmuşdur.Bu yüzden komitelerden önce bu dernekleri kısaca incelemekte yarar vardır.

Bu konuda ilk dernek, 1860 tarixinde Adana’da kurulan Xeyirsever Cemiyyeti olup, amacı Kilikya’yı yükseltmekti. Bunun davamçısı Fedakârlar Derneği olmuşdur.

1870 ve 1880 illeri arasında Vanda “Ararat”,Muşda “Mektep sevenler” ve Adana bölgesinde “Kilikya” cemiyetleri kurulmuş ve bu dernekler 1880-ci  ilde “Ermenilerin Birleşik Cemiyeti” (Miyasiyal Enikerotyon Hoyotis) adı altında birleşdirilmişdi.Yene bu dönemde Vanda Rusiyanın himayesiyle “İttihat ve Halâs”,Erzurumda “Silâhlılar Cemiyeti”,”Milliyetperver Kadınlar Cemiyeti”, Vanda”Kara Xaç Cemiyeti, İstanbul’da “Ermeni Vatanperverler İttihadı”,Erzurum’da “Surayiâli” ve daha sonra bu derneğin ismi değişdirilerek “Müdafî Vatandaşlar Cemiyetleri qurulmuşdur.1890-cı  ilde İstanbulda da “Yıldırım” (Sant) İhtilâli Derneği ve “Kurban” ismindeki bir diğer dernek fealiyyet gösteriyordu.Bu derneklerin qurucuları genellikle Türkiye ermenilerinden daha çok Qafqazlı Rusya vetendaşlığı daşıyan ermenilerdi.Bütün bu derneklerin ortak amacı, Doğu Anadolu vilâyetlerinde okullar açarak evvelâ gençleri yetişdirmekdi. Osmanlı yöneticileri ise bu baxımdan derneklerin örgütlenmelerini hoş görüyor ve bunları ermeni vetendaşların “tebii haqqı” olarak qebul edir ve bunların ictimai düzene qarşı bir davranış sergileyeceklerini düşünmürdü..Ancak bu dernekler, xaricden gördükleri yardımlar ve yönlendirmelerle  ermenileri Osmanlı Devletine qarşı qaldıran komitelerin ilk “nüveleri” olmuşlardı.

Bunların, yanında,yalnız ihtilâl amacıyla kurulan cemiyetler de vardı.1878’de Van’da kurulan Karahaç Cemiyeti,Amerika’daki CIu Clux Clan benzeri bir örgüttü.1881’de Erzurum’da kurulan Anavatan Müdafileri Ce­miyeti de ermenileri silahlandırmayı amaçlayan ihtilâlci bir teşekküldü.Türkiye’de 1880’den etibaren kurulan cemiyetler ve komiteler ihtilâl amaçlıdır.Bu kuruluşlarda Rusiya’dan gelen ermeniler en büyük rolleri al­dılar.Söz konusu cemiyetlerin fealiyyetleri Tiflis’ten yönetilir, silah,cephane sağlamak üçün gereken paralar da buradan gönderilirdi.Cemiyet mensuplarınca ihtilâl ve bağımsızlık fikirleriyle duyguları kö­rüklenen Türkiye ermenileri,feal tebliğata girişerek Qafqaza geçirlerdı.Muhacir ermeniler ve Türkiye’deki ermenilerin tam bir ihtilâlci olarak yetişmeleri üçün Rus herbiçileri  özel görevle çalışdılar.Gelen yazımızda  ermeni terror teşkilatları,onların töretdikleri vehşilikler haqqında melumat vereceyik.

Hınçak (Çan Sesi) Komitesi,Qafqaz doğma ermenilerinden Rus vetendaşı Avedis Nazarbeg ile qarısı Maro ve Qafqazlı diger telebeler terefinden 1886-ci ilde........

© Turkish Forum