EDİRNE GEZİ NOTLARI.3

MÜZE ŞEHİR EDİRNE’Yİ GEZİYORUZ.

(07.11.2025, Cuma, Edirne)

EDİRNE FLORANSA’YA RAKİP

Daha önceki gezi yazılarımı okuyan bir arkadaş özelden bir not yazmış. Bazı karikatürlerde “Çizi-Yorum” üst başlığını görmüştüm. Sizinkiler ise “Gezi-Yorum” diye yazmış. Hoş bir benzetme veya tarif olmuş yazılanlar için. Amaç da bu değil mi zaten; gezerken öğrenmek ve düşünmek. Akıl ve bilim ile maddi ve manevi sırları anlamak, ulaşmak. Yaşanan tecrübelerin, unutulmamasını arzu ettiğimiz değerlerimiz üzerinde, bilgi ve farkındalık oluşturmak. Dil, kültür, ülkü varsa millet olarak var oluruz. Yok ise, yok oluruz.

Sabah 08.15’de kahvaltıya indik. Oğlumuzun uçuşu gece olunca, sabahtan bizi ziyarete gelecek, öğleden sonra gidecek. 08.40 gibi vakitli geldi. Dün gece Tekirdağ'da bir arkadaşına misafir olmuş. Birlikte kahvaltı yaptık. Edirne'de üniversitenin belediyeden temin ettiği otobüste bize, şehri iyi bilen Edirne doğumlu bir Doçent Dinçer Atay bey rehberlik yapıyor. Kafkas Üniversitesinde görevliymiş, yeni edebiyatçı. Arkadaşımız Ahmet Günşen beyin de damadı. Otobüs hareket halinde, o da ayakta. Bizlere hedef noktamız 2. Beyazıt Külliyesi Tıp Müzesine varıncaya kadar yol üstünde gördüğümüz veya göreceğimiz yerler, yapılar hakkında kısa bilgiler veriyor.

İlk sözlerinden; Trakya bölgesinin adlarından biri de cumhuriyet öncesinde Paşaeli idi diyor. Bir kısmı Anadolu’da, bir kısmı Trakya’da olan Çanakkale ve İstanbul’u saymazsak Edirne, Kırklareli ve Tekirdağ adlı üç il ve Meriç, Ergene ve Tunca adlı üç nehir bulunur diyor. Edirne’deki Osmanlı dönemi cami mimarilerinde erken, geçiş ve klasik dönem özelliklerini taşıyan yapılar birbirine yakın alanlarda görülebiliyor. Mesela tarihi Eski Cami çok kubbeli bir mimari özellik taşıyor. Rehberimiz, Edirne’de bazı vakıf mallarını satılması ile eserlerde kayıplar olmuş ama onlar da kalsaydı tarihi eser zenginliği bakımından Edirne ile Floransa dünyada tarihi eser zengini ilk iki şehirden biri kabul edilirdi diyor. Merak ettim. Floransa hangi özellikleri ile söze konu oldu diye.

EDİRNE, FLORANSA, RÖNESANS VE MORİŞKOLAR

Araştırdım; İtalyancadaki özgün adı Firenze; Türkçede ise Floransa olarak bilinir bu şehir. İtalya'nın Toskana bölgesinde yer alır ve Rönesans'ın doğduğu yer olarak kabul edilir. Avrupa kültür tarihinin en önemli merkezlerinden biri. 14.–16. yüzyıllarda sanat, bilim ve felsefede büyük bir uyanışa sahne olur. Sanat ve mimari: Brunelleschi’nin ünlü kubbesiyle Santa Maria del Fiore Katedrali; Michelangelo’nun David heykeli; Botticelli’nin Venüs'ün Doğuşu tablosu. Edebiyatta Dante Alighieri’nin İlahi Komedya’sı Floransa’nın dil ve kültürünü evrenselleştirir. Medici ailesi, sanat ve bilimi destekleyerek şehrin kültürel yükselişinde belirleyici rol oynar.

İTALYA, İSPANYA, AYDINLANMA

Bir tarafta İtalya'da Aydınlanma, Rönesans başlarken İspanya’da başka şeyler oluyordu. Endülüs yıkılıyor, aynı dönemde İspanya, Katolik monarşi altında Morişkoları baskı altına alır. Büyük çelişki şuydu: Rönesans Avrupa'da özgür düşünceyi ve hümanizmi öne çıkarırken, İspanya'da "dini homojenlik" adına baskı ve sürgün politikaları uygulanıyordu. İtalya'da sanat, bilim, hümanizm gelişirken, İspanya'da Müslüman ve Yahudileri zorla Hıristiyanlaştırma, engizisyon baskısı vardır. Avrupa’da kültürel yükselişe karşılık, İspanya'da sürgün ve asimilasyon vardır.

RENDÜLÜSANS MI?

Arkadaşım, meslektaşım KBB uzmanı Prof. Dr. Sefa Dereköy’ün tezi ve kitabındaki görüş[1]; Endülüs'ün bilim, felsefe, sanat ve musikideki en parlak elemanları Kuzey Afrika kökenli oldukları için Faslı (Moracco) Morişko diye bilinirler. Bunlar ya öldürülecek, ya ülkelerini terk edecek ya da Hristiyan olmuş gibi yapacaklardı. Bu sonuncular Avrupa'nın birçok ülkesine göç ederler ve oralara Endülüs mayasını vererek........

© tarihistan.org