Uygulamalı bilimler… Bu ifadeyi sıkça duyarız. Bunun ima ettiği bir ayrım var. Demek ki bilimler ikiye ayrılıyor. Uygulamalı bilimler ve uygulamasız bilimler. Aynı ayrımı daha da çarpıcı tarzda yazabiliriz: Bilim için bilim ve insan için bilim! Tıpkı sanat için sanat ve tersi gibi. O “tersi” her ne ise—ideoloji mi siyaset mi…

Aslında bilim de sanat da insan içindir. Bilim adamı ve sanatçı, “Hadi oturup insan için bir şeyler yapayım.” diye düşünerek işe koyulmaz ama ne düşünürse düşünsün ne hissederse hissetsin sonunda ortaya koyduğu ürün, insanın kullanımı içindir. Hani ihtiyaç keşfin anasıdır derler. Anası yoksa doğum da yoktur.

Şuraya kendimden bir alıntı yapayım:

“Hadi teknoloji neyse ama bilimle fayda nasıl birlikte olur! Zannedilir ki bilim adamları merak ettiklerini, evrenin sırlarını araştırıp çözer. Sonra teknoloji, onların bulgularını kullanarak yararlı şeyler icat eder, üretir. Bilim tarihine baktığınızda bunun tam tersinin geçerli olduğunu görüyoruz. En çarpıcı misali, endüstri devrimini başlatan buhar makinesi. James Watt’ın buhar makinesini icadı ile onun bilimi, yani termodinamik arasında yetmiş yıl var. Önce makine, sonra teori gelmiş.” (6 Haziran 2025 tarihli “Çıkar ve Bilim” başlıklı yazım.)

Fizikle uğraşanlar sık sık şu şaşırtıcı gerçekle karşılaşır. Çözmeye, anlamaya çalıştıkları tabiat davranışını matematikçiler daha önce çözmüştür.........

© tarihistan.org