Kanada Başbakanı Mark Carney’in Davos Dünya Ekonomik Forumu sırasında yaptığı konuşma çok ses getirdi. Carney, dünyanın bir geçişte değil kopuşta olduğunu söylüyor; güç mücadelesi veren ABD’ye karşı kurallara dayalı düzeni destekleyen devletleri işbirliğine çağırıyordu.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’in, Donald Trump’ın karşısında omurgalı duruşu, dünya çapında büyük bir destek gördü. Sanchez, bir NATO üyesi olarak ABD’ye karşı nasıl dik durulabileceğini, bundan imtina eden birtakım liderlere kanıtlamış oldu.

Parlak bir seçim zaferiyle iktidara gelen, Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Çin’e karşı ABD’yi merkezde tutmayı sürdürerek bölgesel ittifakları güçlendiren karma yaklaşımı ise diğerleri kadar dikkat çekmiyor ama üçüncü bir alternatif olarak değerlendiriliyor.

Çok kısa bir zaman diliminde Ukrayna işgal edildi, Suriye’de Esad devrildi ve Gazze’de İsrail-Filistin çatışmasının en kanlı sahnesi açıldı. Çatışma, İran’ın Yemen’deki Husilerden Lübnan’daki Hizbullah’a kadar tüm silahlı uzantılarının devreye girmesiyle önce bölgeye yayıldı, ardından İsrail ve İran arasında doğrudan bir çatışmaya evrildi. Bugün ise ABD, Trump’ın seçilmesinin ardından, bir zamanlar kendisinin de öncülerinden olduğu uluslararası kurallar düzenine karşı isyan bayrağını çekti ve kendi müttefiklerini bile kaygılandıran bir yayılmacı söyleme başladı. Trump’ın saldırganlığından yalnızca Küba ya da Venezuela gibi hasımları değil, Danimarka gibi müttefikleri de payını aldı. Bugün ise Trump Amerikası, 22 yıl sonra küresel sarsıntısı çok büyük olacak yeni bir askeri operasyonla İran’a saldırıyor.

Dünya siyaseti üzerine bilinen tüm değerlerin ve tahminlerin alt üst olması, kendi ülkelerini ayakta tutmak isteyen birçok hükümetin ve siyasetçinin yeni yorumlarına, yazının başında bahsettiğimiz bu üç yaklaşımın ve belki yakın gelecekte farklı perspektiflerin ortaya çıkmasına zemin hazırlıyor.

Liberal Carney’in yaklaşımı, orta sıkletteki devletlerin kural temelli küresel düzenin geri gelmeyeceğinin bilincine varmaları ve süper güçlerin avı olmamak adına kendi aralarında daha yakın işbirlikleri ve ortaklıklar geliştirmelerine dayanıyor. Bu yaklaşımı uluslararası ilişkiler literatürünün yeni sayılabilecek kavramlarından “değer temelli gerçekçilik” (value-based realism) ile değerlendiren Carney, stratejik özerkliği korumanın tek yolunun bu olduğunu beyan ediyor.

Sosyalist Sanchez ise “savaşa hayır” diyerek daha ilkesel bir meydan okuma ile karşımıza çıkıyor ve o da yine stratejik özerklik vurgusu yapıyor. Sanchez’in çıkışı belki Carney gibi bir yol haritası, bir model önermiyor, fakat duruşuyla İspanya’nın benzeri devletlerin liderlerine örnek teşkil ediyor.

Elbette korkulan tek süper güç ABD değil. Muhafazakâr ve milliyetçi Takaichi de kendi ülkesine en yakın ve somut tehdit olarak gördüğü Çin’in hegemonyasına karşı kendi yaklaşımını geliştiriyor. Japonya’nın ulusal güvenliğin Amerikan desteği olmadan sağlanamayacağının bilincinde olan Takaichi, kendi stratejik özerkliğini yaratabilmek adına bir yandan Japonya’yı yeniden önemli bir silahlı güç hâline getirecek adımları planlıyor, diğer yandan Güney Kore, Hindistan ve Avustralya gibi ülkelerle yakın işbirliklerini geliştirmeyi amaçlıyor.

Bu yaklaşımları Türkiye cephesinden incelediğimizde her üç ülkenin de insani ve sınai kalkınma düzeylerini, her üçünde de yerleşmiş demokrasiyi ve hukuk devletini görebiliyoruz. Tıpkı Türkiye gibi onların da haritadaki konumları ve kurumsal kimlikleri sabit. Fakat bu ülkeler, Türkiye’nin Erdoğan döneminde yaşadığına benzer bir ulusal kimlik burulmasını kendi içlerinde yaşamıyor.

NATO müttefiki Kanada’nın tek komşusu ABD ve iki yanı okyanus. Japonya, kıta ile doğrudan bağlantısı olmayan bir adalar topluluğu ve kaygı duyduğu Çin’e coğrafi olarak çok yakın (bu yüzden bir zamanlar karşısında en kanlı savaşı verdiği ABD’nin bugün Asya-Pasifik’teki en vazgeçilmez ortağı). Coğrafi olarak büyük güçlere daha uzak........

© T24