Bazı toplumların, içinde yaşadıkları sorunlarla biçimlenen “temel çelişki” diyebileceğimiz, gerilim noktaları olur. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri’ni düşünelim. Çeşitli nedenlerle Avrupa’dan gelenlerin bu yeni kıtada yerleşmeyi seçtikleri bölge ile birlikte “tevarüs” ettikleri sorun ve gerilimler de oluşur. ABD’de bu gerilimler ciddi bir “iç savaş” aşamasına da gelmişti. Kıtayı zaten Kuzey Amerika/Güney Amerika ikiliği ile tanıyoruz; ama Kuzey Amerika’nın da kendi kuzeyi ve kendi güneyi var—uyuşamayan da bunlar. İç Savaş’ı söyledim. Ama tek uyuşmazlık bu değil. Onun öncesinde başka bir sorun bu toplumu sarsıyordu. Amerika gene bir “iç savaş”ın eşiğindeydi. Kuzey ve Güney gene keskin bir uyuşmazlık içinde var olan iki bölgeye ayrılmıştı. Bağımsızlık kazanıldıktan sonra “anayasa” yapanların üzerinde anlaştığı “Federal Devlet” formülü şimdi bir kavga konusuydu. Güney, “Böyle olmuyor; ‘konfederasyon’ olalım” diyordu. Bu çekişme devam ederken sonraki savaşa neden olan “zenci sorunu” o kadar can alıcı bir sorun olarak görünmüyordu. Ancak, savaşa, ayrılığa gitme noktasına varmadan bir “yan yana yaşama” uzlaşmasına gelmeyi başardılar. Böylece, ayrılığı ertelemiş oldular. Ama kavga bitmedi.

Neydi bu tekrarlanan uyuşmazlığın nedeni? Cevap “coğrafya”! Kuzey dağlık, taşlık bir coğrafyaya sahiptir. Derler ki “Tanrı dünyayı yarattı; sonra, fazla geldiği için geldiği için kullanılmayan taşları, kayaları getirip Massachussetts’e döktü”. Yani, uzun lafın kısası, kuzey, genel olarak tarım için elverişli bir arazi sunmaz insanlara. Bu koşullarla karşılaşan kuzeyliler, erken bir tarihten başlayarak, sanayiye odaklandılar.

Sıfırdan başlayarak sanayileşen toplum “koruyucu gümrüğe” ihtiyaç duyar. Amerikalıların “anavatanı” diyebileceğimiz Britanya sanayileşmişti. Maliyetlerini indirmeyi başarmıştı. Yola yeni çıkan Amerika’nın tam serbestlik koşullarında bu durmuş oturmuş yapı karşısında rekabet imkanı yoktu. Onun için de gümrüğe muhtaçtılar. Kuzey başı çekti, Amerika sanayileşmeyi başardı. Ama Güney bu gidişten hiç hoşlanmadı. Hoşlanmadı, çünkü gerekli sınai ürünleri, bu politikadan ötürü, daha pahalı oluyordu.

Evet, bu gerilim Kuzey’le Güney’in arasını açtı ama bir savaşa yol açmadı. Bunu, zenci köleler sorunu yapacaktı. Gene coğrafya! Tütünü büyük ölçüde bırakıp pamuk plantasyonların yönelmiş olan Güney dünya pazarında rekabet etmek için ucuz emek istiyordu. Sanayileşen Kuzey ise piyasada........

© T24