YAĞMUR HIRSIZLIĞI MI, BİLİM HIRSIZLIĞI MI?

İddialara Soru-Cevap Formatında Bilimsel Yanıtlar

Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu

Meteoroloji Mühendisi ve Afet Yönetimi Uzmanı

S: Bulut tohumlama gerçek bir teknoloji mi?

C: Evet, gerçektir. 1946'dan beri bilinir; gümüş iyodür veya kuru buz kullanılarak bulutlardaki yağış miktarı sınırlı ölçüde artırılabilir. İsrail, BAE ve Çin dahil 50'den fazla ülke bu yöntemi denemiştir. Makalede atıf yapılan Dennis (1980), Rogers (1979) gibi kaynaklar da gerçek bilimsel yayınlardır. Ancak bulut tohumlama deneysel bir yöntemdir: deneylerin büyük çoğunluğu tekrarlanamamış, kontrollü koşullar sağlanamamış ve sonuçlar spekülatif kalmıştır. En iyimser sonuçlarla bile yağış artışı %5-15 civarındadır; İsrail'in son büyük deneyi (Israel-4, 2020) sıfır etki göstermiş ve operasyonel tohumlama durdurulmuştur. Bulut tohumlama kuraklığa asla bir çare değildir.

S: İsrail ve Dubai gerçekten Türkiye'nin yağmurunu çalabilir mi?

C: Hayır, bu fiziksel olarak imkansızdır. Bulut tohumlama yoktan bulut yaratamaz, başka ülkeye gidecek bulutu boşaltamaz ve yönünü değiştiremez. Etkisi birkaç on kilometreyle sınırlıdır. Türkiye'ye yağış getiren Atlantik ve Akdeniz kaynaklı hava kütleleri yüzlerce-binlerce km genişliğindedir ve batıdan gelir. İsrail güneydoğuda, Dubai binlerce km güneydedir; Türkiye'ye gelen nemli hava bu ülkeler üzerinden zaten geçmez. Bir fili sivrisinek sokmasıyla durdurmaya çalışmak gibidir. İlginçtir, İran bile aynı komployu Türkiye'ye yöneltmiş, İran Meteoroloji Kurumu ise iddiaları yalanlamıştır.

S: "Hava kilidi", "gökyüzündeki prangalar" gibi kavramlar gerçek mi?

C: Hayır, atmosfer bilimlerinde böyle kavramlar yoktur. Bunlar tamamen yazarın icadıdır. Hava kütlelerinin hareketi ülkelerin koyduğu "kilitlerle" engellenemez. Atmosfer sınır tanımaz, rüzgar pasaport sormaz. Edebiyat olarak etkileyici olabilir ama bilimsel değeri sıfırdır. Meteoroloji biliminde hava kütlelerinin hareketini belirleyen basınç gradyanı kuvveti, Coriolis etkisi ve sürtünme gibi fiziksel yasalar vardır; hiçbir ülkenin "kilidi" bu yasaları değiştiremez.

S: Savaş başladıktan sonra Türkiye'ye yağmur gelmesi tesadüf mü?

C: Evet, tesadüftür. İki olayın aynı zamanda yaşanması, birinin diğerine neden olduğunu göstermez. Bu, mantık bilimindeki en klasik hatadır: "post hoc ergo propter hoc" (sonra oldu, öyleyse bu yüzden oldu). Aynı mantıkla "Milli Takım kazandığında yağmur yağıyor, futbol yağmur getiriyor" da denilebilir. Türkiye'nin yağış rejimini NAO, Arktik Salınım, jet akımı, El Nino/La Nina ve deniz yüzey sıcaklıkları belirler; füzeler değil. Üstelik 2025 su yılı yağışları son 52 yılın en düşüğüne inmiştir. Savaş yağmur kurtardıysa bu nasıl açıklanır?

S: Gökyüzündeki uçak........

© SuperHaber