Bir toplumun hafızası yalnızca arşivlerde veya kitaplarda yaşamaz. Bazen o hafıza bir insanın zihninde, dilinde ve anlatısında vücut bulur. İlber Ortaylı ülkemizde bu rolü üstlenen nadir isimlerden biriydi. Onu dinleyenler yalnızca bir tarihçinin bilgisini değil, aynı zamanda geçmişle bugün arasında güçlü bir bağa ve akışkanlığa sahip canlı bir zihni görürdü. Bu nedenle onun vefatıyla birlikte yalnızca uluslararası itibara sahip önemli bir akademisyeni değil, aynı zamanda tarih bilgisini gündelik hayata taşıyabilen bir hafızayı da kaybettik.

Ortaylı’nın en dikkat çekici yönlerinden biri, tarih bilgisini akademinin dar sınırları içinde tutmamasıydı. Osmanlı’dan Avrupa tarihine, şehir kültüründen diplomasiye kadar geniş bir alanı kapsayan bilgi birikimini yalnızca akademik metinlerde değil, konferanslarda, televizyon programlarında ve günlük sohbetlerde de paylaşmayı tercih etti. Bu yönüyle Türkiye’de nadir görülen bir şeyi başardı. Tarihi geniş kitleler için yeniden merak edilen bir alan haline getirdi.

İlber Ortaylı’nın tarih bilgisini canlı tutan unsurlardan biri de yalnızca akademi içinde kalmayan geniş kültür dünyasıydı. İstanbul’un sahafları, müzeleri, tarihî semtleri ve sohbet meclisleri onun zihnini besleyen doğal bir çevre oluşturuyordu. Bu nedenle örneğin Topkapı Sarayı Müzesi müdürlüğü de onun için yalnızca idari bir görev değildi, adeta tarihle iç içe yaşadığı bir mekândı. Osmanlı devlet geleneğinin en önemli merkezlerinden biri olan bu sarayın yalnızca bir müze olarak değil, yaşayan bir tarih mekânı olarak anlaşılması gerektiğini gösterdi. Onun Topkapı Sarayı’nın tarihî mirasının korunması ve daha geniş kitlelere anlatılması yönünde gösterdiği çaba, Ortaylı’nın tarih bilgisini toplumla paylaşma konusundaki yaklaşımının da bir yansımasıydı.

Dolayısıyla, onun anlatısında tarih yalnızca geçmişte yaşanan olayların kronolojisi değildi. Daha çok medeniyetlerin karakterini, toplumların zihniyet dünyasını ve devletlerin uzun süreli dönüşümlerini ve bugüne yansımalarını anlatmaya çalışan bir çabası vardı. Bu nedenle Ortaylı’nın tarih anlatısı çoğu zaman bir olaydan çok o olayın arkaplanındaki zihniyeti, bir kurumdan çok o kuruma hayatiyet veren kültürü anlamaya yönelirdi. Osmanlı’nın yalnızca bir........

© SuperHaber