menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Pakistan’ın İran Sınırını Kapatması: ABD Baskısı mı Yoksa Güvenlik Endişeleri mi?

44 0
26.10.2026

Pakistan’ın İran ile olan iki ana sınır kapısı üzerinden ticareti geçici olarak durdurması; bu adımın arkasında yerel güvenlik endişelerinin mi yoksa Tahran’ın ticari ortakları üzerindeki geniş çaplı ABD baskısının mı yattığına dair spekülasyonlara yol açtı. Sınır kapıları o zamandan bu yana yeniden açıldı ve en azından bir miktar ticaret yeniden başladı; ancak kapatılma nedenleri, ekonomik sonuçları ve ABD’nin Pakistan’ın İran’a yönelik tutumu üzerindeki nüfuzunun derecesi henüz netlik kazanmış değil.

17 Ekim’de Pakistan, İran ile olan 900 kilometrelik (560 mil) sınırı boyunca yer alan Gabd–Rimdan ve Taftan kapıları üzerinden yapılan ticareti askıya aldı. Bu durum, İran sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) da dahil olmak üzere tüm ticari trafiği fiilen durdurdu ve yüzlerce kamyonun mahsur kalmasına neden oldu. Gabd–Rimdan bir hafta sonra tekrar faaliyete geçti ve bazı kısıtlamalar devam etse de Taftan üzerinden yapılan ticaretin de geçici olarak yeniden başlatıldığı görülüyor.

Temel soru; Pakistan’ın esas olarak güvenlik sorunları ve idari problemlerle başa çıkma arzusuyla mı hareket ettiği, yoksa aslında ABD’nin isteği doğrultusunda mı hareket ettiğidir. İranlı yetkililer ve siyasetçiler ABD etkisinin bir faktör olduğunu öne sürdüler. Kuşkusuz Washington, İran’a karşı yürüttüğü ekonomik kampanyada geçmişe kıyasla çok daha agresif bir tutum sergilemektedir. Soru ise ABD’nin Pakistan’a sınır kapılarını kapatması yönünde talimat verdiğine dair kamuoyuna açık herhangi bir kanıtın bulunup bulunmadığıdır.

ABD baskısının İran’ın komşuları üzerinde etkili olabileceği yönündeki argüman, Washington’ın "Ekonomik Dışlanmışlık Operasyonu"nu (Operation Economic Outcast) duyurmasının ardından oldukça geçerlilik kazandı. 24 Ağustos’ta ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, operasyonu İran’ın dünya genelindeki finansal bağlarını kesmek için tasarlanmış bir ekonomik kampanya olarak tanımlayarak duyurdu. Amaç, İran hükümetinin ekonomik can damarlarını kesmekti. Washington ayrıca İran ile herhangi bir ekonomik angajmanın, sürece dahil olanları ABD yaptırımlarının kapsama alanına sokacağını açıkça belirtti.

Bu açıklama, Trump yönetiminin İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmak ve para kazandığı, yaptırımları baypas ettiği ve uluslararası ticaretini yürüttüğü ağları hedef almak niyetinde olduğunun açık bir kanıtıdır. Böyle bir politika; işletmeler, finans kurumları ve hükümetler için —özellikle bu tür ilişkilerin kendilerini ABD yaptırımlarına veya ABD finans sistemine erişim kısıtlamalarına tabi tutabileceği durumlarda— İran ile ticari ilişkilerini azaltma yönünde teşvikler yaratabilir.

Washington’ın ekonomik baskı uygulama yönündeki iyi belgelenmiş politikası ile Pakistan’a sınır ticaretini askıya alma talimatı verdiği yönündeki spesifik iddia arasında bir ayrım yapılmalıdır. İlki, ABD açıklamalarıyla sabittir. İkincisi ise fiili baskı, talimat veya koordinasyona dair bağımsız kanıtlar gerektirir.

Pakistan’ın belirttiği gerekçeler ve ekonomik sonuçlar

Pakistan Ticaret Bakanlığı, daha önceki ticaret emrini fesheden bir bildiri ile Gabd–Rimdan ve Taftan üzerindeki ticareti askıya aldı ancak askıya alma gerekçesini belirtmedi. Belucistan eyaleti başbakanının medya ve siyasi işler danışmanı Shahid Rind; güvenlik gerekçelerini, kaçakçılığın önlenmesini ve daha iyi sınır yönetimini geçici kapatmanın nedenleri olarak gösterdi.

Sınır kapılarının isyancı şiddetinden ve diğer güvenlik sorunlarından etkilenen bir bölgede yer aldığı göz önüne alındığında, bu yorumlar özellikle önem taşımaktadır. Bu nedenle, hükümetin askıya alma için belirttiği gerekçe, sırf ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü kampanya ile aynı zamana denk geldiği gerekçesiyle otomatik olarak göz ardı edilmemelidir. Aynı zamanda,........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü