Türkiye, Pakistan  ve Suudi Arabistan arasında şekillenen savunma ortaklığı, yalnızca üç ülke arasındaki askerî iş birliğinden ibaret değil. Ortadoğu, Güney Asya ve uluslararası sistemin köklü bir dönüşüm geçirdiği bir dönemde bu girişim, İslam dünyasının stratejik özerklik arayışının yeni bir aşamaya taşındığına işaret ediyor.

Uluslararası siyasette bazı anlaşmalar, kâğıt üzerinde birkaç sayfadan ibaret görünür; ancak etkileri imzaların çok ötesine geçerek onlarca yıl boyunca hissedilebilir.

Pakistan, Türkiye ve Suudi Arabistan arasında şekillenen savunma anlaşması da böyle bir gelişme olma potansiyeline sahip.

İlk bakışta bu düzenleme, üç ülke arasında imzalanan bir güvenlik ve savunma anlaşmasıdır. Temel amacı; savunma iş birliğini geliştirmek, ortak güvenliği güçlendirmek ve taraflardan herhangi birine yönelik silahlı saldırıyı ortak bir güvenlik meselesi olarak değerlendirecek bir çerçeve oluşturmaktır.

Birleşmiş Milletler Şartı'nın bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkını tanıyan 51. maddesine yapılan atıf da anlaşmaya önemli bir hukuki ve stratejik boyut kazandırmaktadır.

Ancak bu anlaşmanın asıl önemi, yalnızca askerî hükümlerinde değil, ortaya koyduğu daha büyük stratejik soruda yatmaktadır.

İslam dünyası, güvenliğini uzun yıllar boyunca dış güçlerin güvenlik garantilerine ve stratejik tercihlerine bağımlı şekilde mi sürdürecek; yoksa kendi savunma kapasitesini, ekonomik kaynaklarını, jeopolitik konumunu ve askerî tecrübesini ortak bir güvenlik anlayışı içerisinde birleştirebilecek mi?

Mekke'de böyle bir girişimin ortaya çıkması, bu soruya ayrıca sembolik bir anlam kazandırmaktadır.

Mekke yalnızca Suudi Arabistan'ın bir şehri değildir. Dünyanın dört bir yanındaki Müslümanların dinî ve manevi bilincinin merkezidir. Böyle bir zeminde üç önemli Müslüman ülkenin yeni bir savunma iş birliği sayfası açması, diplomatik boyutun ötesinde sembolik bir anlam taşımaktadır.

Ancak nihai belirleyici unsur sembolizm değil, ortaya konulacak somut sonuçlar olacaktır.

Bu ortaklık, siyasi bir mutabakattan kalıcı ve kurumsal bir stratejik güvenlik mimarisine dönüşebilecek midir?

Üç Ülke, Üç Stratejik Avantaj

Bu ortaklığın stratejik mantığını anlayabilmek için öncelikle üç ülkenin sahip olduğu farklı güç unsurlarına bakmak gerekir.

Pakistan, İslam dünyasında son derece özgün bir konuma sahiptir. Nükleer caydırıcılığa, büyük ve tecrübeli bir silahlı kuvvetlere, önemli savunma kapasitesine ve stratejik açıdan kritik bir coğrafi konuma sahiptir.

Pakistan; Güney Asya'yı Orta Asya, Çin, İran ve Körfez bölgesiyle buluşturan jeopolitik bir kavşakta bulunmaktadır.

Türkiye ise farklı ancak tamamlayıcı bir stratejik güç sunmaktadır.

NATO üyesi olan Türkiye, aynı zamanda son yıllarda yerli ve millî savunma sanayiini önemli ölçüde geliştirmiştir. Ankara, özellikle insansız hava sistemleri, havacılık, deniz platformları, elektronik harp ve çeşitli ileri askerî teknolojiler alanında giderek daha önemli bir üretici ve ihracatçı ülke hâline gelmiştir.

Suudi Arabistan ise üçüncü ve son derece önemli bir güç unsuru ortaya koymaktadır:

Finansal güç, enerji kapasitesi, stratejik coğrafya ve İslam dünyasındaki benzersiz siyasi ve dinî ağırlık.

Bu üç ülkenin sahip olduğu güç unsurları ayrı ayrı önemli olmakla birlikte, birlikte değerlendirildiğinde çok daha farklı bir stratejik tablo ortaya çıkmaktadır.

Basitçe ifade etmek gerekirse:

Suudi Arabistan: Finansal kapasite ve stratejik coğrafya.

Türkiye: Savunma teknolojisi ve savunma sanayii kapasitesi.

Pakistan: Nükleer caydırıcılık ve kapsamlı askerî tecrübe.

Bu güçlerin birbirini tamamlaması, anlaşmanın sıradan bir askerî iş birliğinin ötesine geçebilme ihtimalini ortaya çıkarmaktadır.

Uzun vadede bu ortaklık; ortak savunma üretimi, araştırma-geliştirme, teknoloji transferi, askerî eğitim, istihbarat koordinasyonu ve müşterek savunma planlaması gibi alanlara yayılabilir.

Bu ise tamamen farklı bir iş birliği modelinin ortaya çıkması anlamına gelir.

“İslam NATO'su” Söyleminin Ötesinde

Bu gelişmeyle birlikte akla gelen ilk soru şudur:

Mekke Savunma Anlaşması gelecekte bir “İslami NATO'nun temelini oluşturabilir mi?

Siyasi açıdan dikkat çekici olan bu benzetme, stratejik açıdan ise henüz erken bir değerlendirme olacaktır.

NATO yalnızca birkaç savunma anlaşmasından oluşan bir yapı değildir. On yıllar içerisinde oluşturulmuş sürekli komuta mekanizmaları, ortak askerî planlama, kurumsal karar alma süreçleri ve kapsamlı bir siyasi yapı bulunmaktadır.

İslam dünyası ise siyasi, ekonomik ve stratejik açıdan son derece farklı özelliklere sahip ülkelerden oluşmaktadır.

Dolayısıyla NATO modelinin kısa sürede aynen tekrarlanması gerçekçi değildir.

Ancak büyük güvenlik kurumları da ilk günden bugünkü biçimleriyle ortaya çıkmaz.

Güven artırıcı adımlarla başlarlar.

Ortak askerî tatbikatlar, istihbarat iş birliği, savunma sanayii ortaklıkları, ortak tehdit değerlendirmeleri ve düzenli siyasi istişare mekanizmaları zaman içerisinde daha büyük güvenlik yapılarının temelini oluşturabilir.

Bu nedenle mesele bugün bir “İslam NATO'nun kurulmuş olup olmadığı değildir.

Asıl önemli soru şudur:

İslam dünyasının daha bağımsız ve kendi kapasitesine dayanan bir güvenlik mimarisinin temelleri atılıyor mu?

Sırada Kimler Olabilir?

Bu çerçevenin gelecekte genişleyip genişlemeyeceği, belki de anlaşmanın ilk üç ülkesinden daha önemli bir mesele olacaktır.

Katar, Kuveyt ve Mısır, potansiyel olarak bu yapının stratejik ağırlığını önemli ölçüde artırabilecek ülkelerin başında gelmektedir.

Katar, Körfez'de önemli bir siyasi ve stratejik merkezdir. Türkiye ve Pakistan ile yakın ilişkilerinin yanı sıra Suudi Arabistan ve ABD ile de kapsamlı bağlara sahiptir.

Kuveyt ise Körfez güvenlik mimarisinde önemli bir konuma sahiptir ve bölgesel istikrar açısından kritik bir aktördür.

Mısır'ın sisteme dahil olması ise farklı bir boyut yaratacaktır.

Arap dünyasının en büyük nüfuslarından birine sahip olan Mısır, aynı zamanda bölgenin en köklü ve önemli askerî güçlerinden biridir.

Bu ülkelerin katılımı, üçlü bir savunma düzenlemesini Körfez'den Doğu Akdeniz'e, Arap Yarımadası'ndan Güney Asya'ya uzanabilecek daha geniş bir bölgesel güvenlik ağına dönüştürebilir.

Ancak genişleme aynı zamanda yeni sorunlar da yaratacaktır.

Her yeni ülke, farklı tehdit algılarını, dış politika önceliklerini ve stratejik ilişkileri beraberinde getirecektir.

Dolayısıyla bu girişimin başarısı, ne kadar hızlı büyüdüğünden çok, ne kadar sağlam bir kurumsal yapı oluşturabildiğine bağlı olacaktır.

Ortadoğu'nun Stratejik Özerklik Arayışı

Anlaşmayı anlamak açısından belki de en önemli bağlam, Ortadoğu'nun değişen güvenlik anlayışıdır.

On yıllar boyunca bölgesel güvenlik büyük ölçüde dış güçlerin varlığı ve güvenlik garantileri üzerine kurulmuştur.

ABD, Körfez ve Ortadoğu güvenlik mimarisinin merkezindeki aktörlerden biri olmayı sürdürmektedir. Amerikan askerî üsleri, savunma anlaşmaları, istihbarat ilişkileri ve silah satışları Washington'ı bölgenin vazgeçilmez stratejik aktörlerinden biri hâline getirmektedir.

Ancak bağımlılık ile ortaklık aynı şey değildir.

Bölgesel güçler giderek daha fazla stratejik çeşitlendirme arayışına yönelmektedir.

Bu durum ABD'den kopuş anlamına gelmemektedir.

Daha ziyade tek bir dış güce aşırı bağımlı olmaktan kaçınma arzusunu ifade etmektedir.

Suudi Arabistan açısından bu yaklaşım özellikle önemlidir.

Riyad, Washington ile güçlü ilişkilerini sürdürürken aynı zamanda Türkiye, Pakistan ve diğer bölgesel aktörlerle ilişkilerini güçlendirebilir.

Dolayısıyla ortaya çıkan model stratejik bir kopuştan ziyade: stratejik çeşitlendirme ve daha fazla özerklik arayışıdır.

Bu ayrım son derece önemlidir.

Pakistan'ın Stratejik Konumu

Pakistan, ortaya çıkabilecek yeni güvenlik mimarisinde en özgün konuma sahip ülkelerden biridir.

Nükleer caydırıcılığı, onu İslam dünyasında benzeri olmayan bir stratejik konuma yerleştirmektedir.

Bunun yanında Pakistan ordusu uzun yıllara dayanan askerî tecrübeye sahiptir ve ülkenin savunma sanayii havacılık, füze sistemleri, zırhlı araçlar, deniz platformları ve........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü