Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın takip ettiği siyasetin Ermeni tarihindeki önemini anlatmaya çalışacağız. Ama kısaca bin yıllık tarihe bir göz atalım.

Selçuklu Döneminde Ermeni İlişkileri (11.-13. Yüzyıl)

Selçuklular Anadolu’ya girdiğinde (özellikle Malazgirt 1071 sonrası), Bizans’ın ağır baskısı altındaki bazı Ermeni toplulukları Türkleri kurtarıcı olarak gördü. Bizans’a karşı Selçuklulara sempati duydular, bazıları yardım etti veya tarafsız kaldı. Ancak zamanla Klikya Ermeni Krallığı, Haçlı Saldırıları sırasında Latin Ordularıyla yani Haçlılarla ittifak kurdu. Selçuklulara ve Anadolu Türk beyliklerine karşı Haçlılarla işbirliği yaptı.

13. yüzyılda Moğol istilası döneminde ise bir kısım Ermeni unsuru Moğollarla anlaştı; Selçuklu devletine karşı Moğolları destekledi. Her seferinde güçlü tarafı seçme stratejisi izlediler ama uzun vadede bağımsız varlıklarını koruyamadılar; bölge Türk hâkimiyetine geçti.

Osmanlı Dönemi (19. ve 20. yy.)

Osmanlı’da uzun süre “Millet-i Sadıka” (sadık millet) olarak bilinen Ermeniler, 19. yüzyıldan itibaren milliyetçi akımlarla ve büyük devletlerin kışkırtmasıyla isyanlara yöneldi. 

1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı: Birçok Ermeni, Rus ordusuna kılavuzluk, casusluk yaptı ve destek verdi. Rus işgali sırasında Müslüman-Türk nüfusa karşı kanlı eylemlerde bulundular. Savaş sonrası Berlin Antlaşması’yla “Ermeni reformu” uluslararası bir mesele haline getirildi.

1890’lar ve Sonrası: Hınçak, Taşnak gibi komiteler, Rusya, İngiltere, Fransa gibi devletlerle işbirliği yaparak bağımsız Ermenistan hayali peşinde koşarak terör eylemleri yaptılar ve Sasun, Zeytun vb. isyanlar çıkardılar.

1914-1918 I. Dünya Savaşı: Rus ordusu Doğu Anadolu’ya saldırdığında, Ermeni çeteleri ve gönüllü birlikleri Ruslarla doğrudan işbirliği yaptı. Osmanlı ordusunun gerisinde isyanlar, sabotajlar ve Müslüman köylere saldırılar düzenlediler. Van Olayı gibi ayaklanmalar bu dönemde patlak verdi. Bu işbirliği, Osmanlı’nın cephe gerisini çökertme amacı taşıyordu.

Yani Ermeniler, her dönemde bölgeyi ele geçirmeye çalışan güçlü tarafı destekleme stratejisi izledi. Kısa vadede avantaj sağlasa çoğu kez yenilen tarafın mağduriyetini yaşadılar ve büyük bir kısmı ya göç etmek ya da ağır bedel ödemek zorunda kaldı. Bu döngü, emperyalist güçlerin piyonu olma ve gerçekçi olmayan abartılı hedeflerin trajik sonucudur. Tarih, coğrafyada güçlü komşularla kalıcı barış kuramayan küçük unsurların kaderini tekrar tekrar göstermiştir. Ermenilerin yaşadıkları bu konuda ibret verici örneklerdir.

Güçlü Devletler, Zayıf Unsurları Kullanır

Güçlü devletler, kendi çıkarlarını gözeterek “kukla” devletler kurarlar ve bu devletleri istismar ederler veya zayıf devletleri kontrol altına alarak kullanırlar. Yunanistan, Ermenistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve İsrail gibi ülkeler böyledir. Buna bazı Körfez ülkelerini de ekleyebilirsiniz. Farklı kıtalarda başka “suni” devletler de var. Bunlar, güya........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü