Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, bugün kritik bir Para Politikası Kurulu toplantısı gerçekleştirecek. Üstelik 11 Haziran 1930 Tarihinde TBMM’de kuruluş yasasının kabul edildiğinin 96’ıncı yıldönümünde. Bu toplantının detaylarını, Sonsöz Gazetesi’nin sonsoz.com.tr resmi sitesinde okuyabilirsiniz, ama ben sizi TCMB’nin kuruluş süreci, devalüasyonlar ve döviz kurlarıyla ilgili tarihsel bir yolculuğa çıkaracağım. 1929 Dünya Ekonomik Buhranı’nın yarattığı döviz paniği, Lozan Antlaşması’nın getirdiği gümrük kısıtlamaları, spekülatif ithalat dalgası ve Osmanlı borçlarının ödenmeye başlanmasıyla birlikte Türk Lirası yabancı paralar karşısında hızla değer yitirmeye başlamıştı.

O zamanlar da piyasalarda dolara kaçış baş göstermiş, dönemin Başvekili İsmet İnönü Meclis kürsüsünden “Masum ruhlar kendi on lirasını kurtarmak için dövize koşarken evi, tarlası, istikbalini tehlikeye attığını fark edemez olmuşlardır” diyerek döviz paniğini tarihe not düşmüştü.

Bu tabloya karşı hükümet 1930’da iki önemli karar aldı: - Birincisi, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun. (20 Şubat 1930’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi ve 25 Şubat 1930’da Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.) - İkincisi de, 1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’dur.

İlk kez 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde, “Millî Devlet Bankası” kurulması önerisi gündeme geldi. 1927 yılında Maliye Bakanı Abdülhalik Renda, Merkez Bankası kurulması yönünde Yasa Tasarısı hazırladı. Yasa Tasarısı, 1928’de Hollanda Merkez Bankası Başkanı Dr. G. Vissering, 1929 yılında büyük buhranın yarattığı etki de göz önüne alınarak İtalyan Uzman Kont Volpi ve Lozan Üniversitesinden Prof. Leon Morf’’un katkılarıyla son halini aldıktan sonra, 1715 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu adıyla 11 Haziran 1930’da Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi, 30 Haziran 1930 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandı, ancak banka, 3 Ekim 1931’de faaliyetlerine başladı.

1 Dolar 1,29 Lira: Her Şey Böyle Başladı

3 Ekim 1931. Ankara’da yeni bir banka kapılarını açıyor. Ama o gün 1 Amerikan Doları yalnızca 1,29 Türk Lirası’na karşılık geliyor. Bugün aynı dolar için yaklaşık 46,14 Türk Lirası gerekiyor. 96 Yılda Türk Lirası’nın geldiği değeri, 6 sıfırın atıldığı 1 Ocak 2005 öncesi değerle hesaplasak, bugün 1 ABD Doları = 46.140.000 (Bir de yazı ile........

© Sonsöz