2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 3. maddesine göre üniversite, “Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim - öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.”

2547 sayılı yasanın 4. maddesine göre yükseköğretimin amacı:

Öğrencilerini, … toplum yararını kişisel çıkarının üstünde tutan, aile, ülke ve millet sevgisi ile dolu; …Hür ve bilimsel düşünce gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, … vatandaşlar olarak yetiştirmektir (4a).

… Yükseköğretim kurumları olarak yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak, yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yapmak suretiyle bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek, evrensel ve çağdaş gelişmeye katkıda bulunmaktır (4c).

Aynı yasaya göre Yükseköğretim Kurulu (YÖK), tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruluştur (m. 6a).

YÖK yasa gereği özerk bir kurum olduğundan, bir merkeze ya da dış baskılara bağlı olmayan ve kendi kurallarına göre kendi kendini yönetme yetkisine sahip olan bir kurumdur.

Anayasa’nın 130. maddesindeki “Üniversite yönetim ve denetim organları ile öğretim elemanları; Yükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalan makamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar” ifadesi YÖK ve üniversitelerin özerkliğinin bir boyutudur.  

Milli Eğitim Bakanlığının teşkilat ve görevleriyle ilgili 652 sayılı KHK’nin 2.i maddesine göre Eğitim Bakanlığının görevlerinden biri “Mevzuatla Bakanlığa verilen diğer görev ve hizmetleri yapmak”tır. Bakanlıktaki genel müdürlüklerle daire başkanlarının görevleriyle ilgili olarak da, her birinde “Bakan tarafından verilen benzeri görevleri yapmak” ifadesi vardır. 

Oysa YÖK ve üniversiteler için Anayasa ile 2547 sayılı yasada benzer bir ifade yoktur. Bu yasal durum YÖK ve üniversitelere iktidardan bağımsız hareket etme yetkisi ve gücü vermektedir. Ancak 2008’den itibaren YÖK ile rektörlerin çoğu, özerk olmak yerine, iktidara bağımlı olmayı yeğlemişlerdir.........

© soL