Türkiye’nin en uzun sınırı Suriye’yle, yaklaşık 15 yıldır Suriye Türkiye’nin ilk beş gündemi içinde ve 10 yıldır da 5 milyona yakın Suriyeli ile birlikte yaşıyoruz.

Ülkedeki ilk çözüm süreci Suriye yüzünden çöktü, ikincisi de az kalsın yine Suriye yüzünden çöküyordu ki uçurumdan döndü.

Ama 2011’den beri Suriye’de ne olduğu ve 2024 yılının Aralık’ında Suriye’de ne yaşandığıyla ilgili müthiş bir cehalet, bilgi kirliliği, komplo teorileri ve ideolojik pozisyonların belirlediği çoklu hakikatler kanaatleri belirliyor.

Bu da yanlış siyasi çıkarımlara neden oluyor.

Gazetecilik imkanları bir uçak bileti almayı bile zorlaştırdığı için en yakınımızda ne olduğunu anlamak ve anlatmak da o kadar kolay değil.

Neyse ki dünyada hala imkanları ve gelenekleri olan, ilk kaynakların tamamına erişebilen gazeteciler var.

Atlantic dergisinden Robert Worth’un yazdığı “Esad Hanedanının Çöküşü” makalesi Esad’ın Aralık 2024’de nasıl 10 gün içinde devrildiğinin bir resmini çekiyor.

Türkiye’de hala Esad’ın arkasından üzülen, onun devrilmesini bir uluslararası komployla açıklayan insanlar ve gruplar var.

Halbuki Esad, artık Moskova’daki çekirdek ailesi dışında; kardeşi, hatta şoförü dahil kimsenin iyi hatırlamadığı bir diktatör:

“7 Aralık 2024’te isyancılar Şam’a yaklaşırken Esad, yardımcılarına ve astlarına zaferin yakın olduğunu söyledi; ardından da kimseye neredeyse haber vermeden, bir Rus uçağına binip gece yarısı kaçtı. Suriyeli gazeteci ve editör İbrahim Hamidi bana şöyle dedi: “Kaddafi’ye hâlâ inananlar var, Saddam’a hâlâ inananlar var. Ama bugün artık kimse Beşşar el-Esad’a inanmıyor. Kendi kardeşi bile.”

Peki, Esad’ın devrilmesi küresel güçlerin bir planı dahilinde mi oldu? Worth’un daha sonra açacağı İsrail, ABD, İran ve Körfez kaynaklarıyla yaptığı görüşmelerden sonraki özeti açıklayıcı:

“Hiç kimse ne CIA, ne Mossad Esad’ın bu kadar hızlı düşeceğini öngörmüş görünmüyor. Ama takip eden günlerde ve haftalarda, rejimin çöküşüne dair bir açıklama giderek daha çok kabul görmeye başladı: Esad’ın hamileri Rusya ve İran, sırasıyla Ukrayna ve İsrail yüzünden başka çatışmalara çekilmişti ve artık onu koruyacak güçleri kalmamıştı. Onların ani geri çekilişi, yıllardır gözümüzün önünde duran gerçeği açığa çıkardı: tükenmiş, yozlaşmış ve maaşı ödenmeyen bir ordunun korkunç zayıflığı.”

Suriye ordusunun korkunç zayıflığı kavramının altını dolduran bir ilk elden tanıklık var makalede:

“Avrupa’da yaşayan Esad ailesinden bir kişi bana, 2021’de Suriye’yi ziyaret ettiğinde şuna inanamadığını söyledi: Aileyi korumakla görevli elit Cumhuriyet Muhafızları subayları o kadar yoksuldu ki, boş zamanlarında sokakta meyve ve sigara satıyorlardı.”

Esad ailesinin hayat standartlarında ise hiçbir değişim olmamıştı. Esad ailesi ve yakın çevresi özellikle Körfez ülkelerini çok kızdıran bir işten para kazanıyordu:

“Esad ve ailesi kendi yaşam standartlarını ise Suriye’yi bir narko-devlete çevirerek korudu. Esad’ın kardeşi Mahir, yasadışı bir amfetamin olan Captagon’un üretimini ve kaçakçılığını denetliyordu. Bu ticaret Esad’a milyarlar kazandırdı; ama Körfez ülkeleri ve Ürdün’de bağımlılık krizini büyütüp liderleri öfkelendirdi.”

Esad, 2017’de muhaliflerini yendiğini ilan edip, bu 7 yılı sarayında oyun oynayarak geçirmişti:

“Son bir yıl içinde, Şam’daki sarayın içinde yaşamış onlarca saray mensubu ve subayla konuştum; onların anlattığı hikâye bambaşka. Birçoğu, sekse ve video oyunlarına saplantılı, çevresinden kopmuş bir lider tarif ediyor. Bu anlatıya göre Esad, son birkaç yıl içinde isterse rejimini her an kurtarabilirdi eğer bu kadar inatçı ve kibirli olmasaydı.”

Oyun kısmında cep telefonuyla oynanan Candy Crush gibi masum ve basit oyunlar söz konusu. Ama seks kısmı bu kadar masum ve basit değildi.

En meşhur sevgilisi eski bir El Cezire muhabiri olan Luna eş-Şibl’di.

Makaleye göre “Şibl, aynı zamanda Esad’a başka kadınlar da “temin ediyordu”, yüksek rütbeli subayların eşleri dâhil.”

Devrilmesinden sonra ikisinin yıkık Şam banliyölerinde arabalarıyla gezerkenki bir videoları çıkmıştı.

İkili onları selamlayan askerlerle dalga geçiyor, Esad sokaktaki Suriyeliler için

“Camilere para harcıyorlar ama yiyecek ekmekleri yok” diyordu.

Bir tür Fransız devrimi öncesi kraliyet ailesinin kibrine benziyor.

Fakat Luna eş-Şibl’in 2024’de bir trafik kazasında ölümü rejimin devrilmesine neden olan dengelerin yıkılmasına neden olmuştu:

“Temmuz 2024’te, Gazze savaşı manşetleri kaplarken, Luna eş-Şibl Şam dışındaki bir........

© Serbestiyet