Öcalan, PKK ve yeni çözüm süreci: Karşı hegemonyanın akıbeti
Türkiye’de 2024 sonbaharında başlayan ve Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025’te PKK’ye silahlı mücadeleyi sona erdirme ve örgütsel varlığını feshetme çağrısıyla yeni bir aşamaya giren süreç, 2026’da hukuki bir çerçeveye de kavuştu. PKK’nin fesih ve silahlı mücadeleyi sonlandırma yönündeki kararlarının ardından 7595 sayılı Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun 10 Ağustos 2026’da kabul edildi. Kanun, PKK/KCK’nin fiili varlığının sona erdiğinin ve silahların teslim edildiğinin belirli devlet kurumlarınca tespiti sonrasında çeşitli hukuki sonuçlar öngörüyor.
Süreç liberal demokratik bir çerçevede, silahlı çatışmanın sona ermesi, demokratik siyasetin önünün açılması ve Kürt meselesinin hukuk içinde çözülmesi olarak okunabilir. Nitekim Öcalan’ın kamuoyuna aktarılan mesajında da 27 Şubat çağrısının “şiddet ve ayrışma siyasetinden demokratik siyaset ve entegrasyona geçiş”i mümkün kıldığı belirtiliyor.
Marksist açıdan ise asıl soru başka yerde duruyor:
Silahların susması hangi toplumsal ve siyasal ilişkiyi yeniden üretilecektir?
Sorun yalnızca PKK’nın silahlı mücadeleyi bırakması değildir. Daha önemli olan, onlarca yıllık mücadele içerisinde oluşmuş kolektif siyasal kapasitenin bundan sonra hangi biçimde örgütleneceğidir. Başka bir ifadeyle mesele, çatışmanın sona ermesi değil, çatışmanın ürettiği siyasal öznenin akıbetidir.
Devlet antagonizmayı nasıl yeniden örgütler?
Poulantzas’ın devlet teorisi bu soruya güçlü bir başlangıç noktası sunar. Devlet, egemen sınıfın dışarıdan yönettiği basit bir araç değildir. Sınıf mücadelelerinin ve toplumsal güç ilişkilerinin belirli bir maddi biçimde yoğunlaştığı çelişkili bir ilişkiler alanıdır.
Bu nedenle devlet toplumsal mücadelelere yalnızca baskı yoluyla müdahale etmez. Mücadelelerin hangi hukuki biçimler içerisinde ifade edileceğini, hangi öznelerin hangi statülerde tanınacağını ve toplumsal antagonizmaların hangi kurumsal kanallara aktarılacağını da belirler.
Türkiye’deki yeni süreci yalnızca “Devlet PKK’yi yendi” biçiminde okumak bu nedenle yetersizdir.
Daha önemli soru şudur:
Devlet ile Kürt hareketi arasındaki tarihsel antagonizma hangi yeni hukuki ve siyasal biçimde yeniden örgütlenmektedir?
7595 sayılı Kanun bu bakımdan yalnızca teknik bir hukuk metni değildir. Kanunun “milli dayanışma” ve “toplumsal bütünleşme” kavramları etrafında kurulmuş olması, çatışmanın siyasal anlamının da yeniden çerçevelendiğini gösterir.
Marksist açıdan “toplumsal bütünleşme” nötr bir kavram değildir. Çünkü kapitalist toplum zaten sınıflara bölünmüştür. Dolayısıyla her bütünleşme projesi şu soruyu da beraberinde getirir:
Kim, hangi çıkarlar temelinde ve hangi toplumsal ilişkiler içerisinde bütünleşmektedir?
Burada iki farklı ihtimal vardır.
Birincisi, tarihsel olarak dışlanmış bir toplumsal grubun eşit yurttaşlık temelinde siyasal ve hukuki bütünlüğe dahil olmasıdır. Bu, demokratik bir kazanım olabilir.
İkincisi ise kolektif bir siyasal antagonizmanın bireyselleştirilerek devletin tanıdığı hukuki öznelere dönüştürülmesi ve böylece siyasal çatışmanın dönüştürücü kapasitesinin zayıflatılmasıdır.
Dolayısıyla mesele entegrasyonun kendisi değil, entegrasyonun hangi siyasal kapasite pahasına gerçekleştiğidir.
Ulusal antagonizma ile sınıf antagonizması aynı şey değildir
Burada Marksist analizin ikinci temel sınırı ortaya çıkar.
Kürt ulusal sorununun demokratik çözümü ile kapitalist sınıf ilişkilerinin dönüşümü aynı tarihsel süreç değildir.
Kürt kimliğinin tanınması, demokratik hakların genişlemesi, siyasal eşitliğin sağlanması ve çatışmanın sona ermesi son derece önemli tarihsel kazanımlar olabilir. Ancak bunlar kendi başlarına sosyalist dönüşüm anlamına gelmez.
Çünkü “Kürt toplumu” da sınıfsal olarak bölünmüş bir toplumdur. İşçiler, yoksullar, küçük üreticiler, orta sınıflar, ticari sermaye ve siyasal elitler aynı ulusal kimliği paylaşabilir; fakat aynı maddi çıkarlara sahip değildir.
Bu nedenle “Kürtlerin çıkarı” ile “Kürt emekçilerinin çıkarı” özdeşleştirilemez.
Bu ayrım Kürt meselesini küçümsemek değil, tam tersine ulusal baskı ile sınıfsal sömürünün nasıl kesiştiğini anlayabilmenin ön koşuludur.
Asıl mesele, ulusal-demokratik taleplerin emekçi sınıfların bağımsız siyasal kapasitesini güçlendiren daha geniş bir tarihsel bloğa bağlanıp bağlanamayacağıdır.
Gramsci: Silahların susması hegemonya mücadelesini bitirmez
Poulantzas devletin toplumsal antagonizmaları kurumsal biçimlerde yeniden örgütleme kapasitesini açıklarken, Gramsci ise bu sürecin hegemonik boyutunu anlamamızı sağlar.
Hegemonya yalnızca zor değildir. Bir toplumsal düzenin kendi dünya görüşünü geniş kesimler açısından “normal”, “doğal” ve “sağduyusal” hale getirebilmesidir.
Bu nedenle silahlı mücadelenin sona ermesi hegemonik mücadelenin sona ermesi anlamına gelmez. Tam tersine, silahlı antagonizmanın geri çekilmesiyle mücadele siyasal, kültürel ve toplumsal alanlarda daha fazla önem kazanabilir.
Burada Gramsci’nin “mevzi........
