Çinli bir şirketin yeni açık ağırlıklı Yapay Zeka modeli Kimi K3, ABD’nin aşırı şişirilmiş Yapay Zeka piyasalarında bir sarsıntı ve tartışma daha yarattı. NASDAQ teknoloji şirketleri hisselerinde belirgin düşüşler, Yapay Zeka patlamasının şişirdiği çip şirketleri hisselerinde ise daha sert düşüşler yaşandı. Çin DeepSeek modelinin ABD’nin en gelişkin Yapay Zeka modellerinin 1.5-2 yıl gerisinde olduğu hesaplanmıştı. Kimi K3’ün ise ABD’nin en gelişmiş Yapay Zeka modelleri ChatGPT ve Anthropic’in yalnızca 3-4 ay gerisinde olması, Çin’in Yapay Zekada ABD ile olan farkını sanılandan daha hızlı kapattığını gösteriyordu. Üstelik Kimi K3 de DeepSeek gibi açık ağırlıklıydı. Yani fikri özel mülkiyet engeli olmadan kopyalanabilir, şirketlerin faaliyetlerine entegre edilebilir ve patent-lisans veya API ödentisi olmadan daha düşük token maliyetiyle kullanılabilirdi.

Deep Seek, ABD YZ modellerinin çıktılarını kullanmakla, yani makine eğitiminde kendi özgün veri girdilerinin olmaması ve ABD modellerinin işlenmiş verilerine bağımlı kalmakla eleştirilmişti. Kimi K3 de aynı yöntemi izliyor, ABD modellerinin çıktılarını kullanıyor. Bununla birlikte kendi çıktılarının hatalarından öğrenip kendini düzelterek geliştirmeyi (türev, integral ve adabtiv geri besleme/kontrol döngüleri) çok hızlı gerçekleştirebiliyor. Başka deyişle ABD modellerinden aldığı çıktıları, çok hızlı biçimde, kendi özgün, işlenmiş, bağımsız geliştirilmiş girdileri haline getirebiliyor. Bu sayede yeni Çin modelleri, veri işlem platformları, dev veri merkezleri ve enerji yatırım ve harcamaları olmadan, en büyük maliyet kalemlerinden bazılarını ortadan kaldırabiliyor.

Tabii bu açık ağırlıklı Çin Yapay Zeka modellerinin Batılı şirketler tarafından kullanılmasının bedava olduğu anlamına gelmiyor. Yapay Zeka; büyük çaplı, yüksek kapasiteli ve hızlı kurumsal (şirketler vd) kullanım için, yüksek enerji maliyetlerini, şirketlerin kendi veri sistemlerini oluşturma maliyetlerini ve sunucular için de, büyük miktarda pahalı ileri Yapay Zeka çiplerini (GPU, HBM vd) satın alma maliyetlerini zorunlu kılıyor.

Zaten Çin modellerinin açık ağırlıklı olmasının metazori bir nedeni bu. ABD, en gelişmiş YZ çiplerinin (GPU) ve en gelişmiş çip makinelerinin (EUV litografi) Çin’e satılmasını engelliyor. Bu da Çin’in YZ yazılımlarında gösterdiği ABD’ye yetişme hızını YZ donanımında (aslen yeni nesil ileri YZ çiplerinde) gösterememesine, bu alanda ABD’nin halen epey gerisinde kalmasına yol açıyor. Bu yüzden Çin YZ yazılım şirketleri, dev çaplı enerji ve veri merkezi maliyetlerinin üstünden atladığı gibi, dünya çapında (büyük çaplı ileri çip kapasitesi ve maliyeti gerektiren, kendi g eliştirme veya satın alma olanaklarının da oldukça kısıtlı olduğu çip sorunu nedeniyle) kendi sunucularını kurmakla genellikle uğraşmıyor. Çünkü kendi üretebildiği daha düşük hızlı/kapasiteli çiplerle dünya çapında sunucuları donattığı durumda, YZ yazılımları ne kadar gelişkin olursa olsun, donanım sınırlılığı nedeniyle ABD modelleri ile rekabet etme şansı olmaz. Böylece Çin YZ modelleri, en büyük maliyet kalemlerinin birinin daha üzerinden atlıyor.

Sonuçta Çin modelleri, büyük çaplı altyapı ve donanım maliyetlerini kullanıcı şirketlere havale edip yayıyor. Böylece yazılımda büyük bir maliyet ve rekabet avantajı kazanıyor. Buna Çin’in ucuz işgücü ve ucuz devlet finansmanı (ve arkadan gelenin benzer hataları tekrarlamadan Ar-Ge ve uygulamaları daha pratikleştirmesi) gibi genel maliyet avantajları da eklendiğinde, Çin YZ yazılımları, kullanıcı şirketlerin girdi-çıktı tokenleri tüketiminde ChatGPT ve Anthropic yazılım modellerine göre maliyeti üçte iki daha düşük. Öyle ki, açık ağırlıklı Çin YZ modellerini kullanan şirketler, kendi sunucularını kurmak ve bunun için pahalı YZ çipleri satın almak zorunda kalsa bile, ChatGPT’ye yakın gelişmişlikte bir Çin açık modelini, kapalı ağırlıklı ChatGPT’ye göre çok daha ucuza kullanmış oluyor. Çünkü ChatGPT gibi kapalı ağırlıklı modeller, YZ’nin tüm ekonomik-siyasi fayda ve kontrol olanaklarına özel olarak el koyabilmek için, kendi modellerini dünya çapında işletebilecek kapasiteye sahip devasa enerji ve veri merkezi yatırımları yapmak ve dünya çapındaki sunucularını yüksek maliyetli ileri çiplerle donatmak, dahası özel fikri mülkiyetini koruyabilmek için de siber güvenliğe büyük harcamalar yapmak zorunda. Kapalı ağırlıklı modellerin yüksek maliyetlerin bir kısmının bile müşteri şirketlere yansıtılması, şirketlerin YZ kullanım birim maliyetlerini çok artırıyor.

Burada kapalı devre modeller için ikili bir açmaz ortaya çıkıyor. Bir yandan YZ maliyetleriyle birlikte kullanım fiyatları da artıyor, ama kapalı ağırlıklı şirket modelleri, bu yüksek ve yükselen maliyetlerini tümüyle fiyatlarına (müşteri şirketlere ve bireysel kullanıcılara) yansıtamadıkları için doğru dürüst kâr edemiyorlar. (Tümüyle yansıtsalar, YZ kullanım maliyeti de çok daha fazla yükselir, müşteri bulamazlardı.) Bu durumda, kapalı ağırlıklı YZ şirketlerine yüksek karlılık artışı vaadi/beklentisiyle çekilen muazzam finansal yatırımlarla şişirilen hayali ve spekülatif (trilyon dolarlık) sermaye değerlemelerinde, beklenen yüksek YZ karları bir türlü gelmeyince, çöküntü risk ve eğilimi artıyor. Üstelik şirketlerde YZ entegrasyonu ile vadedilen/beklenen yüksek verimlilik ve karlılık artışının da çoğu kullanıcı şirkette yeterince sağlanamaması, YZ’ye ciddi paralar döken şirketleri kızdırıyor. Yüksek ücretli çalışanlarının yerine YZ ikame ederek verimlilik ve karlılığını artırma iştahıyla YZ’ye yatırım yapan bir çok şirket, YZ’nin vasıflı işleri yapabilmenin halen uzağında olması bir yana, nitelikli işçi ücretlerinden daha pahalıya gelmeye başlamasının şokunu yaşıyorlar!

Sonuçta ABD’de kapalı ağırlıklı YZ entegrasyon ve sözleşmelerini hayal kırıklığıyla iptal eden ve/ya Çin açık ağırlıklı modellerine geçen şirket sayısı artıyor. ABD’de YZ kullanan şirketler içinde Çin açık ağırlıklı modellerini kullananların oranı yüzde 60’a çıkmış durumda. Bu gibi olgular, ChatGPT gibi kapalı ağırlıklı modellerinin, halen dünyanın en büyük ve en gelişmiş YZ büyük dil modelleri olsalar da, çok yükselen maliyetler ve düşük karlar, ve açık ağırlıklı modellerin/Çin’in rekabetiyle, giderek sürdürülemez hale gelebileceği izlenimini doğuruyor. Nitekim ABD’de YZ sektörü uzmanları içinde, “YZ’nin geleceğinin açık ağırlıklı modellerde” olduğunu savunanların sesleri daha fazla çıkmaya başlıyor.

ABD YZ oligarşisi, Çinli açık ağırlıklı modelleri kendi kapalı ağırlıklı iş modellerine karşı büyüyen bir tehdit olarak algılıyor, devletten ucuz Çin modellerine karşı daha fazla önlem almasını, daha fazla güvenlik kuşkusu yaymasını istiyor. Ancak pek bilinmeyen şu ki, ABD’de de Silikon Vadisi ve YZ oligarşisinin muazzam artan güç, kontrol ve haraççılığından rahatsızlığı artan oldukça büyük bir sermaye kesimi var. Bu rahatsızlık kapalı ağırlıklı modellerin kullanımının maliyeti giderek artarak, verimlilik ve karlılığa etkisinin sınırlı kalmasından kaynaklanıyor. Bu büyük sermaye kesimleri, ABD’de Çin modellerinin devlet/kamu işlerinde ve “savunma” gibi stratejik sektörlerde kullanılmasının zaten yasak olmasının ve ABD’nin dünya ileri çip tedarik zinciri üzerindeki patronajının rahatlığıyla Çin........

© sendika.org