Cumhuriyet'e giden yol ve bayram kutlamalarının serüveni
29 Ekim 1923 bir sabah ansızın gelmedi. Altı yüz yıllık bir imparatorluğun çözülüşü, iki meşrutiyet denemesi, art arda kaybedilen savaşlar ve Samsun'da başlayan Milli Mücadele... Cumhuriyet'e uzanan yol baştan sona sancılı bir yoldur. Bu yolun ne kadar önceden düşünüldüğünü bir hatıra iyi anlatır. Erzurum Kongresi günlerinde, 7-8 Temmuz 1919 gecesi Mustafa Kemal, Mazhar Müfit Kansu'ya not aldırır: Zaferden sonra cumhuriyet ilan edilecek, hanedan meselesi vakti gelince çözülecek, fes kalkıp şapka gelecek, Latin alfabesi kabul edilecek. Mazhar Müfit Bey'in heyecandan elinden kalem düşer: "Yeter Paşam, çok hayal kuruyorsunuz." Cumhuriyet, siyasi tarihimizin en büyük kırılma noktasıdır; saltanatın yerini millet iradesi almıştır. Ama bu kırılma boşlukta doğmadı. Sened-i İttifak, Tanzimat ve Islahat fermanları, Kanun-ı Esasi ile Birinci ve İkinci Meşrutiyet padişahın yetkilerini adım adım sınırladı. Ancak bu adımların hiçbirinin arkasında bir halk hareketi yoktu ve Osmanlı'nın kendi yapısı içinde cumhuriyet düşüncesine yer yoktu. Mustafa Kemal bu yarım kalmış birikimi tamamlayan lider oldu. Mondros ve Sevr ile Türk milletine biçilen rol kabul edilmedi. Milli Mücadele boyunca bağımsızlık ile millet iradesi hep birlikte anıldı. Amasya Genelgesi milletin istiklalini yine milletin azim ve kararının kurtaracağını söyledi. Erzurum Kongresi millet iradesini hakim kılmayı esas aldı. Sivas'ta çıkarılan gazetenin adı İrade-i Milliye, Ankara'da çıkanınki Hakimiyet-i Milliye oldu. 23 Nisan 1920'de açılan TBMM, "Meclis'in üstünde hiçbir güç yoktur" ilkesini benimsedi ve 1921 Anayasası'nı yaptı. Mudanya Ateşkesi'nden sonra İtilaf Devletleri Lozan'a hem Ankara'yı hem İstanbul'u davet edince, çift başlılığı önlemek için 1 Kasım 1922'de saltanat kaldırıldı. Ancak hilafet yerinde kaldığı için devlet başkanlığı makamı boşta kaldı ve bazı çevreler halifeyi bu makamın doğal sahibi olarak görmeye........
