İŞÂRETLERİN İZİNDE - EMİRDAĞ’DAN KELİME KELİME BİR YOLCULUK (11)

“Fakat hem mesele çok geniş, vaktim de dar, hâlim de perişân olmasından anlamasında zahmet çekeceksiniz, zekâvetinize güveniyorum.”

Emirdağ Lâhikası-I Sayfa: 56 - 58[1]

Yolculuğumuzda, bir cümlenin içinde saklı o sarp yokuşu adım adım tırmandık. Önce “geniş meselenin” hudutsuzluğu karşısında nefesimiz kesildi. Sonra “dar vaktin” ve “perişân hâlin” ağırlığıyla, o imkânsız denklemin ortasında durduk. Bir önceki durağımızda, Üstâdımızın o dürüst ve şefkatli ikâzıyla yüzleştik: “anlamasında zahmet çekeceksiniz.”

Bütün bu engelleri—bu dipsiz okyanusu, bu daracık zamanı, bu ızdıraplı hâli ve bu zahmetli yolu—önümüze serdikten sonra, tam da ümidin tükeneceği o zirvede, o muazzam cümleyi duyuyoruz. Bu, bir âlimin talebesine sunduğu bir iltifat değil; bir komutanın, en zorlu geçidi emanet ettiği askerinin sırtını sıvazlamasıdır. Bu, tüm denklemi tersine çeviren, “zahmet”in panzehirini, “perişânlığın” ilâcını ve “dar vaktin” anahtarını sunan o sihirli kelimedir:

“Zekâvetinize güveniyorum.”

Bu, bir cümlenin sonu değil, bir metodun zirvesidir. Bir pedagojinin (eğitim biliminin) imanıdır.

1. “ZAHMET”İN PANZEHİRİ: “ZEKÂVET”İN BÜTÜNLÜĞÜ VE ŞARTLARI

Bu iki kelime (Zekâvetinize güveniyorum), bir kilidin iki parçası gibidir. Birbirleri için var edilmişlerdir. Üstâdımız, 10. bölümde incelediğimiz gibi, yolun “zahmetli” olduğunu söyledi. Neden? Çünkü metot, “muhtasar işâretler” metoduydu. Açık ve uzun izahlar yoktu.

Peki, “işâret” ile şifrelenmiş bir kapıyı açacak olan maymuncuk nedir? Zekâvet.

Burada durup nefes almalıyız. Zira Üstâdımızın “zekâvet” (ذكاوت) kavramı, modern dünyanın kullandığı “IQ” (zekâ puanı) veya “rasyonel akıl” gibi dar kalıplara sığmaz. Bu kelime, kökeni itibarıyla “parlaklık, keskinlik, alev almak” gibi anlamlar taşır. Bu, sadece beynin işlem gücü değil, aynı zamanda kalbin ve ruhun da hakikate karşı keskin ve parlak bir ayna gibi olmasıdır.

Üstâdın güvendiği “zekâvet”, bütüncül bir idrâk potansiyelidir. Bu potansiyel:

Böylelikle Üstâd Hazretleri, “zekâvet”i bu kadar geniş bir manada kullanarak, aynı zamanda Risâle-i Nûr’u tam anlamanın şartlarını ve yolunu da târif etmiş olur. Risâle-i Nûr, sadece akla hitap eden felsefî bir metin değil; akıl, kalp ve ruhun birlikte seyahat etmesini gerektiren (zahmet isteyen) bir tefekkür yolculuğudur. Onu anlamak, ancak bu bütüncül “zekâvet”in inkişâf ettirilmesiyle mümkündür.

Peki, Bu Zekâvet Nasıl İnkişâf Edecek? (Zekâvetin İki Kanadı: Riyâzet ve İnâyet)

İşte burada akla o can alıcı soru gelir: Madem hakikati kavramak bu bütüncül zekâvetin inkişâfına bağlıdır; o hâlde modern çağın gürültüsü içinde körelmeye yüz tutmuş, yorulmuş ve dağılmış bu zekâvet nasıl bilenecek, nasıl inkişâf ettirilecektir?

Risâle-i Nûr’un genel metodolojisinden ve buraya kadar adım adım geçtiğimiz on durağın hülâsasından anlıyoruz ki; zekâvetin inkişâfı, birbirini tamamlayan iki kanada bağlıdır. Biri bizim gayretimize bakan “irâdî ve zihnî disiplin” (tefekkür riyâzeti), diğeri ise bu gayretin neticesinde doğrudan kalbe ve ruha inen "İlâhî yardım" (İnâyet-i İlâhiye ve mânevî beslenme). Yani riyâzet bizim kapıyı çalmamız, inâyet ise o kapının açılmasıdır. Hakikatin ocağında bu zekâveti bilemenin birbirini tamamlayan mantıkî ve mânevî şartları şunlardır:

A. İrâdî ve Zihnî Disiplin (Tefekkür Riyâzeti)