menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Ömrünü Neye Harcıyorsun?

19 0
27.09.2026

Sermaye-i Hayat, Dijital Meşguliyet ve Şuhûdun Kaybolan Nazarî

“Fakat büyük dâirenin câzibedarlığı cihetiyle küçük dâiredeki lüzumlu ve ehemmiyetli hizmeti bıraktırıp lüzumsuz, mâlâyâni ve âfâkî işlerle meşgul eder. Sermâye-i hayatını boş yerde imhâ eder. O kıymetdar ömrünü kıymetsiz şeylerde öldürür.”(1)

Bugünün insanının elindeki en büyük sermaye nedir diye bir sual sormak istiyorum. Tabi herkesten farklı bir cevap gelecektir.

Para mı? Makam mı? Bilgi mi?

Şöhret mi? Aslında bunların hiçbiri değil. En büyük sermaye ömürdür. Çünkü para kaybedildiğinde tekrar kazanılabilir. Mal yeniden elde edilebilir. Makam değişebilir. Şöhret sönebilir. Fakat geçen bir dakika, insanın bütün dünyayı satın alacak serveti olsa dahi geri getirilemez.

İşte Bediüzzaman'ın “sermâye-i hayat” tabiri tam burada bütün ağırlığıyla karşımıza çıkar.

Bugün insanın ömrünü tüketen şey yalnızca çalışmak değildir. Bazen insan hiçbir iş yapmadan da yorulur. Hiçbir eser ortaya koymadan da zihnen tükenir. Bir şey üretmeden saatler geçirebilir. Çünkü çağımızın en büyük zaman hırsızlarından biri, lüzumsuz meşguliyettir. Bunun neticesi de mental yorgunluk ve tükenmişlik sendromudur.

Ve bu noktada Asâ-yı Mûsâ'daki “lüzumsuz, mâlâyâni ve âfâkî” üçlemesi, sosyal medya çağında yeniden okunmayı hak ediyor.

Büyük Dâire Küçük Dâireyi Yutuyor

Üstâd Bediüzzaman'ın Dördüncü Mesele'de yaptığı temel tasnif son derece dikkat çekicidir.

İnsanın hayatında birbirinin içinde bulunan daireler vardır: kalb ve mide dairesi, cesed ve hane dairesi, mahalle ve şehir, vatan ve memleket, küre-i arz ve nev-i beşer, hatta dünya dairesi...

Fakat her dairedeki vazifenin ehemmiyeti aynı değildir.

En küçük dairede en büyük ve daimî vazife; en büyük dairede ise daha küçük ve muvakkat vazifeler bulunabilir.

Problem şurada başlıyor: insan büyük dairelerin cazibesine kapılıp küçük dairedeki asıl vazifesini unutuyor.

Bugün bunun en açık örneklerinden biri sosyal medyadır.

Dünyanın herhangi bir yerinde meydana gelen en küçük hadiseyi birkaç saniye içerisinde görüyoruz. Peki bu bizim ne işimize yarayacak?

Bir insanın ne yaptığını biliyoruz. Bir başka insanın ne söylediğini takip ediyoruz. Jim ne paylaşmış? Kim kiminle tartışmış? Kim ne giymiş? Kim nereye gitmiş? Kim ne kazanmış? Kim ne kaybetmiş? Daha nice kimler..

Hangi video gündem olmuş? Hangi yorum daha çok beğeni almış?

Derken insan kendi hayatından kopup başkalarının hayatlarını seyreden bir seyirciye dönüşüyor.

Bediüzzaman'ın ifadesiyle büyük daire, küçük dairedeki lüzumlu vazifeyi bıraktırıyor.

Ve insanın “sermâye-i hayatı” fark edilmeden tüketiliyor. Tükettikce de tükeniyor insan.

Asıl Mesele Sosyal Medya Değil, Nazarın Kaybolmasıdır.

Burada meseleyi sadece “sosyal medya kötüdür” noktasına indirgemek doğru olmaz. Çünkü mesele araçtan daha derindir. Telefon sadece bir araçtır. Asıl problem, insanın nazarını nereye verdiğidir.

Aynı telefonla bir insan ilim öğrenebilir, Kur'ân dinleyebilir, bir hastanın ihtiyacını görebilir, bir dostuna ulaşabilir, faydalı bir eser okuyabilir. Yani burada aracı kullanma biçimi ve gayesi daha çok ön planda olması gerekiyor.

Bir başkası ise aynı cihazın içinde saatlerini tüketebilir. Demek ki mesele yalnızca teknoloji değildir. Mesele nazardır.

İşte burada “şuhûd” kavramı devreye giriyor. Çünkü şuhûd, sadece çok şey görmek değildir. Asıl mesele, gördüğünü nasıl gördüğündür.

Şuhûd: görmekten daha Fazlasıdır. Risale-i Nur'un nazar anlayışında mânâ-yı harfî merkezi bir yere sahiptir.

Bediüzzaman, eşyanın yalnız kendisine bakılmasını değil, onun Allah'ın isim ve sıfatlarına nasıl ayna olduğunu görmeyi öğretir. Nitekim Risale-i Nur'da:

“Nur ile herbir şeyin kemali görünür ve herbir mevcudun kıymeti tezahür eder ve herbir mahlukun vazife-i Rabbaniyesi müşahede olunur ve herbir masnu'daki makasıd-ı İlahiye tecelli eder."(2)

Bakışın yanlışlığına dikkat çekilir; eşyanın “Ne kadar güzel yapılmış, ne kadar güzel bir surette Sâni'inin cemaline delalet ediyor”(3) şeklinde okunması gerektiği anlatılır.

Bir başka ifadeyle: Görmek başka, şuhûd etmek başkadır. Göz bir ağacı görür.

Şuhûd ise, ağacın arkasındaki hayatı, hayatın arkasındaki kudreti, kudretin arkasındaki esmâyı ve bütün bunların arkasındaki Sâni-i Hakîm'i nazara alır.

Göz yağmuru görür. Şuhûd rahmeti görür.

Göz nimeti........

© Risale Haber