Bu yazımda "herze" neden mizahın konusu olamaz üzerine yazmak istedim.

Mizahın sınırları ve neyin komik olup olamayacağı tartışması modern dünyada genellikle ahlâkî, politik veya kültürel tabular üzerinden yürütülür. Ancak klasik dil mirasımızın bize sunduğu "herze" (saçma, yersiz, anlamsız söz ve davranış) kavramı, konuyu bambaşka bir zemine taşır.

Herze'nin mizahının yapılamayacağı iddiası, ahlâkî bir yasaklamadan veya sansür arzusundan değil; saf bir mantık süzgecinin ve dil felsefesinin zorunlu bir sonucudur. Çünkü niteliksiz saçmalık, doğası gereği mizahın yapıtaşlarını barındırmaz.

Herze kavramı ele alınarak mizah üretilemeyeceğinin aklî ve mantıkî gerekçeleri:

1. Yapısal Boşluk ve Taklit Yanılgısı

Mizah, mevcut bir gerçekliği alıp zekîce bükme, tersyüz etme ve oradan yeni bir algı çıkarma faaliyetidir. Bu yönüyle entelektüel bir zemin ve hammadde gerektirir. Oysa herze, niteliksizlik ve anlamsızlıktır. İçinde eleştirilecek bir öz, yapısal bir mantık hatası veya zihni kışkırtacak bir tezat barındırmaz.

Burada ince bir ayrım devreye girer ki; Bir komedyen sahnede boşboğaz, câhil veya saçmalayan bir karakteri canlandırarak bizi güldürebilir. Ancak komedyenin yaptığı şey herze'nin mizahı değil, herzeyi üreten cehâletin taklididir. Komedyen, o saçmalığa dışarıdan bir akıl ve estetik enjekte ederek onu komik kılar.

Eğer o aklı aradan çeker ve herze'nin kendisini olduğu gibi bırakırsanız, geriye sadece tahammül edilmesi gereken bir gürültü kalır. Hammaddesi hiçlik olan bir şeyden, dışarıdan akıl eklenmedikçe mizah çıkmaz. Böyle olunca da herze'ye zırva ve martaval da eklenir iyice saçmalamak........

© Risale Haber