Bugünkü müzakirələrin arxasında daha geniş suallar dayanır: biz hansı cəmiyyətdə yaşamaq, hansı dəyərlərlə gələcəyə getmək, övladlarımızı necə yetişdirmək istəyirik? Təhsil yalnız bilik ötürən, diplom verən, peşə qazandıran bir sistemdirmi, yoxsa həm də insanın dünyagörüşünü, vətəndaşlıq mövqeyini, dövlətinə və cəmiyyətinə münasibətini formalaşdıran mühüm institutdur? Azərbaycanın dövlətçilik təcrübəsi bu suallara aydın cavab verir: güclü dövlətin təməlində savadlı, milli kimliyinə bağlı, azad düşüncəli və məsuliyyətli vətəndaş dayanır. Bu vətəndaşın yetişdiyi məktəb isə dünyəvilik, bərabərlik, qarşılıqlı hörmət və milli-mənəvi dəyərlər üzərində qurulmalıdır.

Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblərin müəyyənləşdirilməsinə də məhz bu geniş yanaşma çərçivəsində baxmaq lazımdır. Məsələni yalnız məktəbli formasına, müəllimin necə geyinməsinə və ya ayrı-ayrı geyim elementlərinə müncər etmək düzgün olmazdı. Burada söhbət məktəbin daxili nizam-intizamından, təhsil mühitinin təşkilindən, uşaqlar arasında bərabərliyin qorunmasından, dünyəvi təhsilin mahiyyətindən və gənc nəslin sağlam dünyagörüşünün formalaşdırılmasından gedir. Təhsil sistemində müəyyən edilmiş qaydalar təsadüfi deyil, aydın hüquqi və pedaqoji məqsədlərə xidmət etməlidir.

Azərbaycanın müasir inkişaf modelində ideoloji təhlükəsizlik məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII qurultayında səsləndirdiyi fikirlər bu baxımdan prinsipial məzmun kəsb edir: “İdeoloji təhlükəsizlik də fiziki təhlükəsizlik kimi önəmlidir”. Dövlət başçısının bu yanaşması təhlükəsizliyin yalnız sərhədlərin qorunması, hərbi gücün möhkəmləndirilməsi və xarici təhdidlərin qarşısının alınması ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Müasir dünyada informasiya texnologiyalarının, sosial şəbəkələrin və rəqəmsal platformaların təsir imkanları genişləndikcə cəmiyyətin mənəvi dayanıqlığı, milli düşüncənin qorunması və insanların manipulyasiyadan müdafiəsi də dövlətçilik məsələsinə çevrilir.

Prezident həmin çıxışında ideoloji təxribatlardan qorunmağın başlıca vasitələrindən biri kimi təhsili önə çəkərək bildirib: “Xalqımız nə qədər təhsilli, bilikli, savadlı olarsa, o qədər də bax, bu yalanlara, bu şayiələrə, zəhərlə dolu olan bu ideoloji təxribatlara uymayacaq”. Bu fikir müasir dövrün reallıqlarını dəqiq ifadə edir. Çünki məlumatın sürətlə yayıldığı, həqiqətlə yalanın bəzən qəsdən qarışdırıldığı bir şəraitdə insanı qoruyan əsas amillərdən biri onun biliyi, müstəqil düşünmək bacarığı və etibarlı məlumatı seçmək qabiliyyətidir. Milli kimliyinə sahib çıxan, tarixini bilən, hadisələrə tənqidi yanaşmağı bacaran gənc müxtəlif təsirlərin qarşısında daha dayanıqlı olur.

Məktəbin bu prosesdə rolu əvəzsizdir. Uşaq ilk dəfə ailədə tərbiyə alsa da, onun ictimai münasibətlərə uyğunlaşması, fərqli insanlarla ünsiyyət qurması, ümumi qaydalara əməl etməsi və vətəndaşlıq şüurunun inkişafı məktəb mühitində davam edir. Burada şagird yalnız fənləri öyrənmir, həm də başqasının hüququna hörmət etməyi, kollektiv daxilində davranmağı, məsuliyyət daşımağı və fərqliliklərə münasibət bildirməyi öyrənir. Deməli, məktəbin daxili qaydaları uşaqların gündəlik həyatını nizamlamaqla yanaşı, onların gələcək sosial davranışlarına da təsir göstərir.

Vahid məktəbli formasının əsas üstünlüklərindən biri şagirdlər arasında sosial fərqlərin zahiri görünüş üzərindən qabardılmasının qarşısını almağa kömək etməsidir. Ailələrin maddi imkanları fərqli ola bilər. Bir şagird bahalı, dəbli geyimlər geyinə, digəri isə buna imkan tapmaya bilər. Geyimin rəqabət predmetinə çevrilməsi uşaqlar arasında müqayisələri, bəzən də özünəqapanma və kənarlaşdırılma hallarını gücləndirə bilər. Vahid forma bu fərqlərin məktəb mühitində ön plana çıxmasını məhdudlaşdırır, diqqəti geyimdən biliyə, bacarığa və şəxsi inkişafa yönəltməyə imkan yaradır. Bu, sosial bərabərliyin tam təminatı olmasa da, onun gücləndirilməsinə xidmət edən praktik vasitələrdən biridir.

Məktəbli formasının əhəmiyyəti yalnız zahiri görünüşlə də məhdudlaşmır. Geyim qaydalarının aydın olması şagirdlərə ümumi intizamın bir hissəsi kimi müəyyən tələblərə əməl etməyi öyrədir. Lakin burada mühüm bir məqam var: intizam yalnız qadağalarla formalaşmır. Uşağa qaydanın nə üçün mövcud........

© Qaynar