Azərbaycan ilə Özbəkistan münasibətləri son illərdə ikitərəfli diplomatik əlaqələrin uğurlu nümunəsinə, həmçinin türk dünyasında siyasi etimadın, iqtisadi həmrəyliyin və ortaq gələcəyə baxışın ən parlaq modellərindən birinə çevrilib. Prezident İlham Əliyevin Özbəkistanın Milli İnformasiya Agentliyinə müsahibəsində səsləndirdiyi fikirlər bu münasibətlərin mahiyyətini yalnız bugünün siyasi gündəliyi ilə yanaşı, əsrlər boyu formalaşmış mənəvi yaxınlıq və qarşılıqlı rəğbət müstəvisində izah edir. Dövlət başçısının sözləri ilə desək, Azərbaycan və Özbəkistan arasındakı münasibətlər “ortaq tarixə, mədəniyyətə, dil və mənəvi dəyərlərə” əsaslanır. Məhz bu təməl üzərində qurulan əlaqələr artıq müttəfiqlik mərhələsinə yüksəlib.

Bu gün Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin ən mühüm xüsusiyyəti onun yalnız siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmamasıdır. Münasibətlər konkret sənədlər, qarşılıqlı səfərlər, investisiyalar, istehsal layihələri, nəqliyyat marşrutları, təhsil və mədəniyyət proqramları ilə möhkəmlənir. Başqa sözlə, qardaşlıq siyasi leksikondan çıxaraq real əməkdaşlıq mexanizminə çevrilir.

Prezident İlham Əliyevin və Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin şəxsi münasibətləri də bu prosesdə xüsusi rol oynayır. Dövlət başçısının müsahibədə vurğuladığı kimi, iki lider arasında mövcud olan səmimi dostluq, qarşılıqlı hörmət və etimad Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının möhkəmlənməsində mühüm amildir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində liderlər arasında şəxsi etimadın dövlətlərarası əlaqələrə bu qədər sürətlə və geniş miqyasda transformasiya olunması hər zaman müşahidə edilmir. Burada isə siyasi iradə xalqların yaxınlığı ilə üst-üstə düşür və nəticədə münasibətlər daha sürətli dərinləşir.

Rəqəmlər də bu dinamikanı təsdiqləyir. Son beş ildə ən yüksək səviyyədə 15 qarşılıqlı səfərin həyata keçirilməsi siyasi dialoqun intensivliyini göstərir. 2024-cü ilin avqustunda Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri, 2025-ci ilin iyulunda Prezident Şavkat Mirziyoyevin Azərbaycana dövlət səfəri zamanı imzalanmış sənədlər isə münasibətlərin hüquqi-siyasi bazasını daha da möhkəmləndirib. “Strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi haqqında Bəyannamə” və “Müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” münasibətlərin mahiyyətindəki dəyişiklikləri rəsmiləşdirən mühüm sənədlərdir.

2023-cü ilin avqustunda yaradılmış Ali Dövlətlərarası Şura isə bu əlaqələrin institusional dayağına çevrilib. Daşkənddə və Bakıda keçirilmiş iki iclas artıq qarşılıqlı münasibətlərin təsadüfi təşəbbüslərdən ibarət olmadığını, uzunmüddətli strateji planlaşdırmaya əsaslandığını göstərir. Siyasi dialoq iqtisadiyyat, investisiya, sənaye, nəqliyyat, logistika, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil, elm və mədəniyyət kimi çoxsaylı istiqamətlərdə paralel şəkildə inkişaf edir.

Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin iqtisadi ölçüsü xüsusilə diqqət çəkir. 2025-ci ildə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon dollara çatması təsadüfi rəqəm deyil. Bu ilin yanvar-may aylarında da ticarət dövriyyəsinin 33 faiz artaraq 144 milyon dollara yüksəlməsi iqtisadi əlaqələrdə dinamikanın davam etdiyini göstərir. Burada əsas məsələ yalnız ticarət statistikasının böyüməsi deyil. Əsl strateji hədəf iki ölkənin istehsal və investisiya imkanlarının bir-birinə bağlanmasıdır.

Bu baxımdan üç il əvvəl 500 milyon ABŞ dolları ümumi kapitalla yaradılmış Azərbaycan–Özbəkistan İnvestisiya Şirkətinin fəaliyyətini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Bu platforma hər iki ölkədə müxtəlif sahələr üzrə perspektivli layihələrin maliyyələşdirilməsinə və həyata keçirilməsinə imkan yaradır. Azərbaycan və Özbəkistanın iqtisadi potensialı bir-birini tamamlayır və bu tamamlayıcılıq gələcəkdə birgə müəssisələrin, istehsal zəncirlərinin və yeni investisiya layihələrinin sayının artmasına şərait yarada bilər.

Enerji sahəsində........

© Qaynar