Osmanlı hâkimiyetinin son zamanlarında, Pasinlere bağlı Deliler köyünde Tosun Ağa isimli önemli bir kişi yaşamıştı. Gerek iki metreyi aşan boyu ve görenleri hayrete düşüren iri cüssesiyle, gerekse yaptığı olağanüstü işlerle efsanevi bir karakter olmuş ve adeta insan üstü bir varlık olarak kabul edilmişti.

Tosun Ağa’nın köyü olan Deliler, Kargapazarı Dağlarında Pasin Ovası’na nazır bir yerleşim yeri olup, önemli bir güzergâh üzerinde bulunuyordu. Nitekim Erzurum’dan Kargapazarı eteklerini takip ederek Hasankale’ye giden yol buradan geçiyordu. Yine Pasinler’i Kargapazarı Dağları üzerinden Narman’a bağlayan Başveren-Boğakale dağ yolunun kesişim yeri de Deliler köyüydü.

Kastilya Kralı’nın gönderdiği heyetle birlikte Semerkant’a Timur’u ziyaret etmek için giden İspanyol Elçi Clavijo, yolculuğu sırasında, 22 Mayıs 1404’te Erzurum’a gelmiş, üç gün sonra da Deliler köyüne ulaşmıştı. Burada bir gün kalan Clavijo, seyahatnamesinde bu köy hakkında şunları yazmıştı:

“Buraya Deliler adının verilme sebebi, burada oturanların çoğunun uzlet hayatına girmiş, dünyayı terk etmiş Müslüman dervişler olmasıdır. Etraftaki köylüler buraya ziyarete gelerek........

© Pusula Gazetesi