Yakın zamanlara kadar Erzurum şehrinin görünümünü şekillendiren, fiziki gelişimini belirle­yen ve sınırlandıran en önemli unsur Erzurum Kalesi’ydi. Erzurum, Doğu Roma Dönemi’nde bir kale olarak inşa edilmiş ve planlaması buna göre yapılmıştı. Sonraki süreçte bir şehirleşme süreci yaşansa da kale olma vas­fını asırlar boyunca muhafaza etmişti. Benzer bir durum Osmanlı Dönemi için de geçerliydi. Osmanlı hâkimiyetinin ilk zamanlarında şehirde yapılan binaların hemen tamamı kaleyle ilişkili olup askerî nitelikteydi. Bu durum genel anlamıyla XVI. yüzyıl boyunca devam etti. Erzurum bu dönemde her ne kadar şehirleşme yönünden belli bir mesafe kat etse de daha çok Safevî­ler ve Gürcülerle yapılan ve sonu gelmeyen savaşlar için önemli bir askerî üs ve mükemmel bir sınır karakolu oldu. Takip eden XVII ve XVIII. yüzyıl­larda Erzurum, daha sivil bir görünüme kavuştu. Bu durum XIX. yüzyılın başlarından itibaren Rus tehdidinin ortaya çıkması üzerine tersine döndü ve şehir hızlı bir şekilde askerî bir hüviyet kazandı.

Klasik Osmanlı Dönemi’nde, Doğu Roma’dan kalan çift surun çev­relediği alan “şehir”, surların dışında kalan alanlar ise “varoş” olarak adlandırılmıştı. Bu surların üzerinde bulunan Gürcükapı,........

© Pusula Gazetesi