ABD ve İran gerilimi: Dünden Bugüne

ABD ile İran arasındaki gerilim son 12 ayda jeopolitik tansiyonun tırmanması, diplomatik manevralar ve askeri tehditlerle adeta bir “gerilim endeksi” gibi dalgalandı. Özellikle de Başkan Trump’ın askeri baskısı ve nükleer anlaşma pazarlıkları öne çıktı. En dikkat çekici an, 2025 ortasındaki ABD hava saldırıları ve sonrasında gelen karşılıklı sert açıklamalar oldu.

Nükleer Dosyada Dönüm Noktaları

Son bir yılda ABD-İran ilişkilerinin merkezinde nükleer program konusu vardı. 2025 ortasında ABD’nin İran’ın üç önemli nükleer tesisine düzenlediği hava saldırıları tansiyonu zirveye taşıdı. Trump yönetimi, Tahran’ın uranyum zenginleştirme adımlarını sürekli eleştirirken, İran tarafı ise nükleer haklarından vazgeçmeyeceğini belirtti ve yaptırımların kaldırılmasını şart koştu.

12.02.2026 tarihinde Türk Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Financial Times’a şunları söyledi: “ABD ile İran nükleer anlaşma konusunda esneklik gösteriyor.” Fidan, ABD’nin belirli sınırlar dahilinde İran’ın nükleer zenginleştirmesine tolerans gösterebileceğine işaret etti. Ancak füze programının da masaya gelmesinin “sadece yeni bir savaşı” tetikleyeceğini vurguladı. (Kaynak:Investing.com)

Askeri Baskı ve Bölgedeki Tehditler

ABD, 2026 başında Orta Doğu’ya ikinci bir uçak gemisi gönderdi; USS Gerald R. Ford, USS Abraham Lincoln ve 9 savaş gemisiyle birlikte bölgede konuşlandı. Bu askeri yığınak, Trump’ın İran’a yönelik “çok daha ağır bir saldırı” tehdidinin gölgesinde gerçekleşti. ABD Savunma Bakanlığı’nın yeni talimatına göre Amerikan ticari gemilerinin Hürmüz Boğazı’nda İran sularından mümkün olduğunca uzakta seyretmesi istendi. İran ise zaman zaman bölgedeki ticari gemilere el koyarak tansiyonu artırdı. (Kaynak:Investing.com)

Petrol Piyasalarında Jeopolitik Dalga

ABD-İran hattındaki gerilim, petrol fiyatlarını da etkiliyor. Capital Economics’in 19.02.2026 tarihli analizine göre, ABD’nin İran’a muhtemel bir saldırısı petrol fiyatlarını 80 dolara, Hürmüz Boğazı’nın kapanması halinde ise 100 dolara çıkarabilir. Bu tür bir artış, küresel enflasyonu da tetikleyebilir ve merkez bankalarının faiz indirimlerini yavaşlatabilir. İran’ın günlük 4,7 milyon varil petrol üretimi ve Hürmüz Boğazı’ndaki kontrolü, enerji piyasasında “jeopolitik risk primi”nin ana kaynağı oldu. (Kaynak:Investing.com)

Diplomatik Kanallar: Umman ve Türkiye

İki ülke arasındaki görüşmelerde Umman önemli bir arabulucu rolü üstlendi; son görüşmeler yine Umman’da gerçekleşti. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer hakların tanınmasını isterken, ABD ise askeri baskı ve diplomasi arasında gidip geldi. Türkiye ise sürece aktif şekilde dahil oldu ve taraflara uzlaşma çağrısı yaptı.

Sonuç: Sıcak Temas, Soğuk Diplomasi

2025 ortasından bu yana ABD ve İran arasında hem sıcak çatışma tehdidi hem de diplomatik açılımlar iç içe geçti. Şu anda taraflar nükleer anlaşma için “esnek” pozisyonlar alsa da, askeri güç gösterileri ve karşılıklı tehditler tansiyonun her an yükselebileceğini gösteriyor.

ABD-İran ilişkilerinin bundan sonraki seyri için en kritik gösterge, nükleer müzakerelerdeki ilerleme veya tıkanıklık olacak; mevcut konjonktürde ise askeri gerilimler ile diplomatik fırsatlar arasındaki denge hassas. 2026 başından bu yana askeri yığınaklar, karşılıklı restleşmeler ve müzakere sinyalleri, bölgesel fiyatlamalarda ani dalgalanmalara yol açmaya devam ediyor.

Diplomasiyle Gerilim Arasında

Gerçek Zemin: 2025’in ortasındaki askeri saldırılar sonrası, 2026’nın başında hem İran’dan hem de ABD’den esneklik ve müzakere mesajları geliyor. Örneğin, İran Dışişleri Bakanı Abbas Irakçi 16 Şubat’ta IAEA Başkanı ile buluştu, aynı gün ABD ikinci uçak gemisini Orta Doğu’ya gönderdi ve askeri hazırlıklarını artırdı. İran ise nükleer programda taviz verebileceğini söyledi. (Kaynak:Investing.com)

Askeri Denge: ABD, İran’ın nükleer tesislerine dair İsrail ile koordineli saldırılar sonrası, bölgesel askeri varlığını artırdı, fakat aynı zamanda diplomatik baskıyı da sürdürüyor. Taraflar “maksimum baskı” stratejisini terk etmeden, karşılıklı taviz ve yaptırım pazarlığı sürdürüyor.

İran’ın nükleer programında denetime açık olması ve ABD’nin kademeli yaptırım kaldırması ile kısa vadede tansiyon yumuşayabilir.

Bu durumda petrol fiyatlarında gevşeme ve bölgesel risk primlerinde düşüş beklenir.

Müzakereler çökerse, ABD ve müttefiklerinin İran’ın enerji altyapısına yönelik yeni bir askeri hamlesi gündeme gelebilir.

Bu durumda Hürmüz Boğazı’nda geçici arz şokları ve petrol fiyatlarında sıçrama riski artar.

Kontrollü Belirsizlik:

Taraflar, diplomasi ve sınırlı askeri caydırıcılığı birlikte kullanarak, “kontrollü kriz” stratejisini sürdürebilir.

Bu senaryoda kısa vadeli fiyat dalgalanmaları ve jeopolitik haber akışına duyarlı piyasalar öne çıkar.

En hassas kırılım noktası: İran’ın uranyum stokları ve ABD’nin yaptırımlarının kapsamı. Her iki taraf da ciddi taviz vermeden, karşılıklı kozları masada tutuyor.

Bölgesel Aktörlerin Rolü: İsrail’in pozisyonu (nükleer altyapının dağıtılması talebi), Körfez ülkelerinin enerji güvenliği endişesi ve Rusya/Çin’den gelecek diplomatik destek, senaryoları şekillendirebilir.

Enerji Piyasası Etkisi: Petrol ve altın fiyatlarında ABD-İran başlıklarına anlık tepkiler devam edecek; jeopolitik risk primi kısa vadede yüksek kalabilir.

Sonuç: Piyasa İçin Ne Anlama Geliyor?

Belirsizlik fiyatlanıyor: 2026’da petrol %15’in üzerinde getirisiyle jeopolitik riskleri yansıtıyor; altın ise %19’un üzerinde primli. Her iki emtia da, ABD-İran başlıklı haber akışına aşırı duyarlı.

Beklenti: Kısa vadede “anlık diplomasi – ani askeri gerilim” döngüsü sürecek; orta vadede ise anlaşmaya dair umutlar artar veya askeri riskler tırmanırsa hızlı fiyat değişimleri gündeme gelebilir.

© Para Borsa