Devletin, bütçe açıklarını finanse etmek veya kamu yatırımlarını artırmak amacıyla piyasadan yüksek miktarda borçlanması, finansal piyasalardaki sınırlı kaynakları büyük ölçüde kendi üzerine çekmektedir.

 Bu durum, fon maliyetlerinin yani faiz oranlarının yükselmesine ve özel sektörün yatırımlarını finanse edecek uygun maliyetli kredi bulamamasına yol açmaktadır.

İktisat literatüründe bu duruma Dışlama Etkisi (Crowding Out) adı verilmektedir. Kısacası devlet, piyasadaki ağırlığıyla özel sektörü “oyunun dışına” itmektedir.

Maliye Politikaları Ve Para Politikaları Üzerinden Dışlama Etkisi

Dışlama etkisi, doğrudan hükümetin yürüttüğü maliye politikası ile Merkez Bankası’nın yürüttüğü para politikasının arasındaki politika çatışmalarından doğmaktadır .

Hükümetler, ekonomik büyümeyi teşvik etmek, altyapı projeleri gerçekleştirmek veya bütçe açıklarını kapatmak için kamu harcamalarını kullanmaktadır .

Bu harcamalar vergilerle karşılanamadığında devlet, Hazine aracılığıyla piyasaya tahvil ve bono ihraç ederek borçlanmaktadır.

Maliye politikasındaki bu aşırı borçlanma iştahı, dışlama etkisinin ana tetikleyicisidir. Devlet, sınırlı fonları emerek piyasadaki likiditeyi daraltmaktadır.

Merkez Bankası ise fiyat istikrarını sağlamak ve enflasyonu kontrol etmek amacıyla politika faizini ve piyasadaki likiditeyi yönetmektedir.

 Dışlama etkisinin şiddeti, Merkez Bankası’nın duruşuna bağlıdır. Hükümet piyasadan yüksek oranda borçlanırken Merkez Bankası sıkı bir para politikası izlerse (piyasaya ekstra para sürmezse), faiz oranları keskin bir şekilde artmakta ve özel sektör yatırımları sert bir şekilde dışlanmaktadır.

Borçlanma Etkilerinin Karşılaştırması

Dışlama etkisinin reel sektöre vurduğu darbe, en net borçlanma piyasalarındaki davranış değişikliklerinde görülmektedir.

Kamu ve özel sektör borçlanma dinamikleri şu şekilde ayrışmaktadır:

 Kamu Borçlanması ve Risksiz Getiri Tercihi: Devletin iflas etme riski yerel para birimi cinsinden çok düşük kabul edildiği için, bankalar ellerindeki mevduatı devlet tahvillerine yatırmayı daima “güvenli liman” olarak görmektedir.

Bütçe açıkları büyüdükçe devlet, borç bulabilmek için tahvil faizlerini yüksek tutmak zorunda kalmaktadır.

Finans sektörü, riski yüksek reel sektöre kredi vermek yerine, yüksek getirili risksiz devlet tahvillerine yönelecektir.

 Özel Sektör Borçlanması ve Maliyet Şoku: Bankaların kaynaklarını devlete aktarmasıyla piyasada işletmelere verilecek fon miktarı hızla azalmaktadır.

Azalan fonlar, krediler için uygulanan faiz oranlarını yukarı çekmektedir. Artan finansman maliyetleri, özel sektör firmalarının yeni yatırım, teknoloji ve istihdam planlarını kârsız hale getirmektedir.

Sonuç olarak,........

© Para Analiz