1982 yazında, Kaş açıklarında dalış yapan genç bir sünger avcısı, deniz tabanında tuhaf metal parçalar fark etti. Bu ayrıntı arkeoloji tarihinin seyrini değiştirdi: kaptanının INA'nın (Sualtı Arkeolojisi Enstitüsü) eğitimlerinden tanıdığı bu parçalar, Tunç Çağı'na ait bakır külçeleriydi. Türk makamlarına bildirilen buluntu, bilim insanlarını denizin 44 metre derinliğine indirdi ve orada 3.300 yıl önce batmış bir gemi keşfedildi: Uluburun. Geminin yükü — Mısır altını, Kenan camı, Kıbrıs bakırı, fildişi, abanoz, zeytinyağı, baharatlar — Demir Çağı öncesinin en büyük ticaret ağını tek bir enkazda gözler önüne seriyordu.

Mavi Vatan tartışmaları çoğu zaman jeopolitik sınırlar, enerji kaynakları ve stratejik denge üzerinde yoğunlaşır. Oysa o denizlerin tabanında, binlerce yıllık uygarlık tarihi sessizce yatmaktadır. Bu yazının tezi şudur: kültürel miras, Mavi Vatan'ın yalnızca derinliğini değil, meşruiyetini de besleyen bir boyuttur. Deniz tabanını yönetmek; kaynakları kullanmak kadar, hafızayı korumak demektir. Ve bu hafıza, bugüne kadar hak ettiği ciddiyetle ele alınmamıştır.

Anadolu Kıyılarının Sular Altındaki Tarihi

Türkiye, dünyanın en zengin sualtı kültürel mirasına sahip ülkelerden biridir. Bu bir talih değil, coğrafya meselesidir: Anadolu, binlerce yıl boyunca Doğu-Batı ve Kuzey-Güney arasındaki en işlek deniz güzergâhlarının tam üzerinde durdu; her uygarlık bu sularda iz bıraktı. Likya'nın kıyı kenti Simena, bugün Kekova adası önünde kısmen su altındadır; antik depremler bir alanı denize gömmüş, ancak berrak Akdeniz suları sayesinde yapıların izleri hâlâ görülebilmektedir. Bodrum'daki Sualtı Arkeoloji Müzesi, Uluburun ve Yassıada batıklarından gelen eserleri sergiler. Yassıada'daki Bizans batığı da benzer bir tesadüfle, 1958'de bir sünger dalgıcının ihbarıyla gün ışığına çıkmış, ilk kazı 1961'de George Bass liderliğinde başlamıştır; aynı adanın açığındaki dördüncü yüzyıla ait Roma batığı ise........

© Ortadoğu