menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Bakü-Moskova İlişkilerinde Yeni Normal: Güney Kafkasya’da Değişen Dengeler

34 0
20.08.2026

Prof.Dr. Toğrul İsmayıl

Rusya ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerde bugün yaşananları yalnızca diplomatik bir gerilim olarak okumak artık yeterli değildir. Asıl mesele, iki ülke arasındaki ilişkilerin hangi zeminde yeniden tanımlandığıdır. 19 Ağustos’ta Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova’nın, Azerbaycan tarafından uluslararası arananlar listesine alınan İvan Knyazev, Semen Uralov ve Aleksey Çadayev’in açıklamalarını “özel kişilerin görüşleri” olarak nitelendirmesi bu açıdan önemlidir. Moskova aynı zamanda 22 Şubat 2022 tarihli Rusya-Azerbaycan Müttefik Etkileşimi Bildirgesi’ne atıf yaparak ikili ilişkilerin bu çerçevede geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.

Bu açıklama, ilk bakışta tansiyonu düşüren diplomatik bir formül gibi görülebilir. Ancak daha derinden bakıldığında başka bir gerçeği ortaya koyuyor: Moskova, Bakü ile doğrudan ve açık bir çatışmanın kendi bölgesel çıkarları açısından maliyetinin yükseldiğini görüyor.
Benim kanaatimce bugün ortaya çıkan tabloyu “yeni normal” olarak tanımlamak daha doğru olacaktır.
Bu yeni normal, ne Rusya-Azerbaycan ilişkilerinin kopmasıdır ne de eski stratejik ortaklık dönemine geri dönüştür. Daha çok, tarafların birbirlerinin kırmızı çizgilerini yeniden öğrenmeye başladığı, ilişkilerin daha kontrollü, daha işlemci ve daha rekabetçi bir zemine taşındığı bir dönemdir.

Bir provokasyon mu, bir test mi?
Azerbaycan’ın üç Rus vatandaşını uluslararası aramaya dahil etmesi sıradan bir hukuki gelişme değildir. Azerbaycan Başsavcılığı söz konusu kişiler hakkında anayasal düzene ve ülkenin toprak bütünlüğüne karşı çağrılar, terörizme teşvik ve ulusal düşmanlığı körükleme suçlamaları kapsamında soruşturma yürütüldüğünü açıkladı.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bu isimlerden Aleksey Çadayev’in Rusya Ulaştırma Bakanı danışmanı olarak görev yapmış olması, olayın yalnızca “gazetecilerin açıklamaları” kategorisinde değerlendirilmesini zorlaştırmaktadır. Çadayev’in daha sonra görevinden ayrılması da Moskova açısından meselenin hassasiyetini göstermektedir.

Elbette bunun doğrudan Kremlin tarafından planlanmış bir operasyon olduğunu söylemek için yeterli açık veri bulunmuyor. Böyle bir iddia kanıt gerektirir.
Fakat başka bir soru daha önemlidir:

Rusya’daki sistemik aktörler, Azerbaycan konusunda söyledikleri sözlerin sonuçlarını gerçekten bilmiyorlar mı?
Bence asıl tartışılması gereken budur.
Rusya'da devlet ile devlet yanlısı medya, siyasi danışmanlar ve güvenlik söylemi üreten çevreler arasındaki sınırlar Batı demokrasilerindeki kadar keskin değildir. Dolayısıyla Moskova'nın resmi söylemi ile sistem içindeki gayriresmî mesaj kanalları arasında zaman zaman bir “stratejik belirsizlik” alanı oluşmaktadır.
Bu nedenle yaşananları kesin biçimde “Moskova'nın provokasyonu” olarak adlandırmak yerine, Bakü'nün tepkisinin test edilmiş olabileceği ihtimalini ciddi biçimde değerlendirmek gerekir.
Ve testin sonucu açıktır:
Bakü geri adım atmadı.

Moskova neden geri çekildi?
İşte burada Zaharova'nın açıklaması önem kazanıyor.
Moskova isterse çok daha sert bir diplomatik karşılık verebilirdi. Ancak tercih edilen dil farklı oldu: “Bu kişilerin açıklamaları Rusya'nın resmi tutumu değildir.”
Bu, diplomatik açıdan oldukça bilinçli bir tercihtir.
Çünkü Rusya'nın Azerbaycan ile ilişkilerinde bugün karşı karşıya olduğu gerçeklik, 2022'deki gerçeklik değildir.
22 Şubat 2022 tarihli Müttefik Etkileşimi Bildirgesi hâlâ iki ülkenin ilişkilerinin hukuki-siyasi temel taşlarından biridir. Ancak bildirgenin imzalandığı dönemde Güney Kafkasya'daki güç dengesi ile bugün ortaya çıkan jeopolitik tablo arasında ciddi fark vardır.

Bugün Azerbaycan;
- Karabağ sorununu fiilen çözmüş,
- Türkiye ile ilişkilerini ittifak seviyesine çıkarmış,
- Orta Koridor'un merkez ülkelerinden biri haline gelmiş,
- enerji altyapısını çeşitlendirmiş,
- Avrupa ile ilişkilerini derinleştirmiş,
- Orta Asya ile bağlantılarını güçlendirmiş,
- ABD ile stratejik ortaklık mekanizmalarını geliştirmiş
ve Güney Kafkasya'nın en önemli ekonomik ve askeri aktörlerinden biri konumundadır.
Dolayısıyla Moskova'nın Bakü üzerindeki geleneksel nüfuz araçlarının bir kısmı artık eski etkinliğe sahip değildir.

Türkiye faktörü: Denklem değişti...
Bu değişimin merkezinde Türkiye-Azerbaycan ilişkileri bulunmaktadır.
Şuşa Beyannamesi ile iki ülke ilişkileri açık biçimde ittifak seviyesine taşındı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı da bugün bu ilişkiyi stratejik ve müttefiklik düzeyinde tanımlamaktadır.
Burada önemli olan yalnızca askeri işbirliği değildir.
Asıl dönüşüm; güvenlik, enerji, ulaştırma, ticaret ve jeopolitik bağlantısallığın aynı stratejik mimarinin parçaları haline gelmesidir.
Bakü açısından Ankara artık yalnızca “en yakın müttefik” değildir. Aynı zamanda Azerbaycan'ın batıya,........

© ngazete