Dün 22.07.2026 Foça taraflarındaydım ve bu sefer Pers Mezar Anıtı’nı da ziyaret etmek nasip oldu.

Ne bir tabela ne bir gösteriş... Sadece bir kaya kütlesinin içine oyulmuş, binlerce yıllık bir sır. Halk "Taş Kule" ya da "Taş Ev" diyormuş ona. Oysa burası, Pers Mezarı Anıtı.

Bir kaya, iki kat, binlerce yılın tanıklığı...

Monoblok bir tüf kaya kütlesinin yontulmasıyla iki katlı olarak inşa edilen bu yapı, tam anlamıyla bir kültür mozaiği. Alt katında bir mezar odası saklı. Lidya'nın görkemi, Likya'nın kaya mimarisi, Frig'in derin geleneği ve Pers'in saltanatı... Hepsi bu taşın damarlarında erimiş, bugüne kadar gelebilmiş.

Bazı kaynaklar onu MÖ 6. yüzyıla yerleştirir, bazıları MÖ 4. yüzyıla. Ama tarihin hangi dilimine koyarsanız koyun, gerçek şu ki İonia bölgesinde günümüze ulaşabilen Pers dönemine ait tek anıt eser bu. Yani bu kaya, bir imparatorluğun Anadolu topraklarında bıraktığı son maddi iz.

İran'dan taşınan bir gelenek mi, yoksa Anadolu'nun Pers'e armağanı mı?

İran'ın Pasargad kentindeki Kyros'un Mezarı'nı bilenler, Foça'daki bu yapının onun bir prototipi ya da Batı Anadolulu ustaların ellerinden çıkmış bir yansıması olduğunu söyler. Hangisi doğru olursa olsun, bu mezar iki kıta arasında kurulmuş bir kültür köprüsünün taştan tanığıdır.

Yıkılmak bilmeyen bir direnç hikâyesi...

Anıtın hikâyesi sadece taşla sınırlı değil. Hazine avcılarının elleriyle tahrip edildiği, bir dönem ağıl olarak kullanıldığı günler de görmüş bu yapı. Tarih boyunca saygıyla değil, hoyratça dokunulan nice eser gibi o da sessizce ayakta kalmış. Neyse ki 2000-2001 yılları arasında gerçekleştirilen kapsamlı bir restorasyonla, bugün gördüğümüz o dingin ve vakur görünümüne kavuşmuş.

Bir köşe yazarının gözünden...

Bugün o Taş Kule'nin önünde dururken, sadece MÖ 4. yüzyıldan kalma bir anıta değil, aynı zamanda insanın ölüme ve hatırlanmaya dair en eski kaygılarına da bakıyorsunuz aslında. Bir kaya kütlesini oyarak oraya bir hayat, bir ölüm, bir kültür sığdırmış atalarımız.

O taş konuşamıyor belki, ama suskunluğunda nice diller, nice hikâyeler saklı.

Gidin, görün. Foça'ya yolunuz düşerse Taş Ev'e uğrayın. Kuru dere yatağının kenarında, binlerce........

© ngazete