Prof. Dr. Nevzat ARTIK

Ankara Üniversitesi Gıda Güvenliği Enstitüsü Kurucu Müdürü-ANKARA

GİRİŞ

Bazı gıdalar uyku için yardımcı bir etkiye sahiptirler. Bunun nedeni gıda maddesinin bileşimi ve bileşimindeki proteinde bulunan triptofan amino asidi düzeyidir. Triptofan insanda gevşeme durumunu tetikleyen ve uyku getiren bir amino asittir. Triptofan elzem bir amino asit olup protein açısından zengin gıda maddelerinde bulunmaktadır. Vücut kendi kendine bunu amino asidi sentezleyemez, mutlaka gıdalar ile alınmalıdır. Triptofan hem hayvanlarda ve insanlarda çok sayıda rol oynamakta ve beyinde nörotransmiter bir dizi geliştirilmesi için önemli bir prekürsörü ve uyku indükleyici nörotransmiter serotonine dönüştürülebilir önemli bir maddedir.

Serotonin beynin merkezinde bulunan “L-tryptophan” adındaki bir amino asitten üretilir. Serotonin hormonu gıdalarda bulunmaz ve başka herhangi bir kaynaktan alınamaz, sadece vücutta üretilebilir. Ancak bazı gıdalar vücutta serotonin üretilmesine yardımcı olmaktadır. Özellikle çinko, magnezyum, Omega 3 yağ asidi ve bir amino asit olan triptofanı içeren gıdalar serotonin üretiminde rol oynamaktadır. Beyinde serotonin maddesi salgılandığında kan damarları kasılarak daralır tersinde serotonin düzeyi düştükçe genişler.

Serotonin hormonu iştah, uyku düzeni, ruh hali gibi birçok fizyolojik ve duygusal durum üzerinde etkilidir. Seratonin düşüklüğü depresyona, fazlalığı ise psikolojik bozukluklara neden olabilmektedir. İnsan vücudundaki serotonin düzeyi birçok şeyden etkilenir. Tükettiğimiz gıdalar, kullandığımız ilaçlar, içinde bulunduğumuz durum, stres, yorgunluk ve açlık gibi faktörler vücuttaki seratonin düzeyini düşürür veya yükseltir.

Serotonin düzeyi serotonin üretim faktörü adlı bir faktör ile tanımlanır.

SEROTONİN ÜRETİM FAKTÖRÜ(SÜF):

SÜF = TRİPTOFAN/ (FENİLALANİN LÖSİN)

olarak ifade edilmektedir.

Eğer bu faktör P nin üzerinde ise bu gıda maddesi yüksek düzeyde triptofan içermektedir. Serotonin üretimine fazla katkıda bulunur. Eğer bu faktör  ‘un altında ise seratonin üretimi limitli düzeyde kalmaktadır.

Serotonin düzeyini düşüren faktörler

Serotonin........

© ngazete