Fon almadınız. TEFAS nedir bilmiyorsunuz. SPK’yı duydunuz ama ne iş yapar, emin değilsiniz. Güzel. Bu sayfa sizin için…

Çünkü bu memlekette 455 bin 758 kişinin parasının ne kadarını geri alacağı bir gecede belirsizleşti. Fon almayan da nasibini aldı… Borsa düştü, üç beş hissesi olanın birikimi de eridi.

Ama bu tablo bir gecede oluşmadı. Tarla gibi düşünün… Önce tohumu atarsın. Sonra suyunu verirsin. Başına bir bekçi dikersin. En sonunda hasadı kaldırırsın.

Tohumu yıllar önce attılar. Suyu biz verdik. Bekçi baştan sona tarlanın başındaydı. Hasat mı? Onu sona saklıyorum.

SİSTEM BÖYLE KURULDU!

Hisse, bir şirkete ortaklık kâğıdı. Borsa da bu kâğıtların alınıp satıldığı pazar. Fon ise ortak kumbara.

Binlerce kişi parasını aynı kumbaraya atıyor. Başına bir şirket geçiyor. Adına “Portföy şirketi” diyorlar. O parayla hisse alıyor, borç senedi alıyor. Kazanırsa beraber kazanıyorsunuz, kaybederse beraber kaybediyorsunuz.

Fonların alınıp satıldığı elektronik bir pazar var. Adı TEFAS. Bankanızın uygulamasını açıyorsunuz, listeye bakıyorsunuz, beğendiğiniz fona paranızı koyuyorsunuz.

Bu işlerin bir de denetçisi var: SPK. Yani Sermaye Piyasası Kurulu… Borsayı da fonları da o denetler. Başkanını ve üyelerini Cumhurbaşkanı atar. Erdoğan… İlişkili olduğu bakanlık Hazine ve Maliye... Mehmet Şimşek…

Normal fonun kuralı var: 100 liranın en çok 10 lirasını tek şirkete yatırabilir. Yumurtalar ayrı sepetlere…

Bir de “Serbest fon” var. Adı üstünde! 100 liranın 99’unu tek hisseye serbestçe koyabiliyor. Ya da koyabiliyordu.

Doğal olarak risk de daha yüksek. Bu kadar riskli ürünü herkes almasın diye bir kapı koymuşlar: Nitelikli yatırımcı olmak gerekiyor.

Peki niteliğin ölçüsü neydi? Finans diploması mı? Borsa tecrübesi mi? Risk yönetimi bilgisi mi? Yok... Paran varsa niteliklisin!

Uzun yıllar ölçü kabaca 1 milyon liralık finansal varlığa sahip olmaktı. Bu olayların ortasında SPK sınırı 10 milyon liraya çıkardı ama siz 1 milyonu aklınızda tutun. Zira hikâyenin güzel taraflarından biri burada başlıyor.

Nitekim 1 milyon liralık eşik yeni değildi. SPK kayıtlarında 2007’de de sınır 1 milyon liraydı. 2025’e gelindi... Hâlâ 1 milyon!

Bu sırada liranın başına gelenleri zaten biliyorsunuz. Yıllar önce ciddi servet sayılan 1 milyon lira, 2025 sonunda yaklaşık 23 bin dolar ediyordu.

Yani bir zamanlar zenginin geçtiği kapıdan, 2025’te tazminatını almış çalışan ya da birikimini kenara koymuş emekli bile geçebilir hale geldi. Ama tabelada adı değişmedi: “Nitelikli yatırımcı!”

İkinci adımı da SPK attı. 9 Mayıs 2019’da karar aldı: Serbest fonlar da TEFAS’ta satılabilecek. En riskli malı, en kalabalık pazara çıkardılar.

Para nereden geldi? Bizden! Enflasyon maaşı yerken para bankada durmaz. Millet bir umut borsaya koştu, fona koştu. 2019 sonunda borsada hissesi olan 1.2 milyon kişiydi... 2023’te sayı 8.6 milyona kadar çıktı!

Size şöyle anlatayım… Borsada bir şirket düşünün. 100 hissesi var. 80’i patronun kasasında, satılık değil. Piyasada dönen 20 hisse…

Bir fon geliyor, o 20 hisseyi topluyor. Elindekileri satmasın diye patron ile anlaşıyor. Satılık hisse kalmayınca fiyat ne yapar? Çıkar. Dün 10 lira, bugün 11, yarın 12…

Hisse çıktıkça fon “Kazanıyor.” TEFAS’taki listenin başına oturuyor: “Yılın birincisi!”, fonun sahibi “Finansın geleceğini şekillendiren lider” oluyor.

Emekli Hasan Amca uygulamayı açıyor, listeye bakıyor, tazminatını kazandıran o fona yatırıyor.

Fon, Hasan Amca’nın parasıyla ne alıyor? Yine aynı hisseyi! Fiyat yine çıkıyor. Liste yine parlıyor. Yeni Hasan Amcalar geliyor…

Ekranda servet büyüyor. İyi de o hisseyi o fiyattan alacak biri var mı? Yok! Alıcısı olmayan malın fiyatı olur mu? Olur… Satmaya kalkana kadar!

Bunu ben uydurmuyorum. SPK’nın kendi açıklamasında yazıyor: Bazı portföy şirketlerinin fonları, az hissesi dolaşan şirketlerde “Ekonomik gerçeklik ve şirket temel finansal büyüklükleri ile açıklanamayacak” fiyat hareketlerine yol açmış.

Türkçesi: Şirketin kazancıyla hissenin fiyatı arasında dağlar........

© Nefes