Son onilliklərdə Yaxın Şərq geosiyasətini izah edən ən məşhur anlayışlardan biri “Şiə ayparası” idi. Bu termin regionda İranın qurduğu geniş təsir şəbəkəsini təsvir etmək üçün istifadə olunurdu. Bu model İran sərhədlərindən başlayaraq İraq və Suriya üzərindən Livan sahillərinə qədər uzanan geosiyasi xətti ifadə edirdi.

Bu strategiya klassik imperiya modeli deyildi. Tehran regionu işğal etmədi və sərhədləri dəyişdirmədi. Əvəzində İran daha mürəkkəb bir metod seçdi: proksi qüvvələr, siyasi ittifaqlar və logistika marşrutları vasitəsilə regional təsir sistemi qurdu. Beləliklə formalaşan strateji xətt belə görünürdü: Tehran → Bağdad → Dəməşq → Beyrut. Uzun illər ərzində bu xətt İranın regional strategiyasının əsas sütununa çevrildi.

İranın regional layihəsinin maliyyə ölçüsü

İranın regional təsir sistemi yalnız ideoloji və hərbi layihə deyildi. Bu, həm də böyük maliyyə resursları tələb edən uzunmüddətli geosiyasi proqram idi. Bir sıra analitik qiymətləndirmələrə görə, İran son iyirmi–otuz il ərzində regiondakı müttəfiq və proksi qüvvələrə təxminən 100–150 milyard dollar həcmində vəsait sərf edib.

Bu vəsait müxtəlif istiqamətlərə yönəlib:

Region və qrup təxmini xərclər:Hizbullah (Livan) 40–60 milyard dollar,Suriya rejiminə hərbi və iqtisadi yardım 30–40 milyard dollar,İraq şiə milisləri 20–30........

© Müsavat