Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin:

“Vicdan insandan düşüncəsiz fədakarlıq yox, məsuliyyətli dürüstlük tələb edir...”

 “Zülm sistemlərinin ən böyük uğuru yalnız insanları qorxutması deyil. Ən böyük uğur insanları özlərinə bənzətməsidir...”

“Və ən təhlükəlisi budur: İnsan bir müddət sonra artıq vicdansızlığını vicdansızlıq kimi görmür. Ona “həyat”, “reallıq”, “sistem”, “məcburiyyət”, “hamı belə edir” adı verir…”

"Vicdanlı insan görür ki, onun yanında yalan danışan, rüşvət verən, adam aldadan, vəzifədən sui-istifadə edən adam daha rahat yaşayır..."

"Demokratiya vicdanın avtomatik zəmanəti deyil. Amma düzgün qurulmuş demokratik institutların üstünlüklərindən biri budur ki, insanın vicdanına uyğun yaşamaq imkanını qoruyan mexanizmlər yarada bilər..."

“Çox vaxt insanın əlində zülmü dərhal dayandıracaq güc olmur. Amma demək olar ki, həmişə əlində bir seçim olur: Zülm edənlərdən biri olmaq, yoxsa zülm edənlərdən biri olmamaq…Və bəlkə də vicdanın ən son, ən mühüm müdafiə xətti məhz budur…”

“Vicdanını qoruyan insan bəlkə də dünyanı dərhal xilas etmir. Amma heç olmasa öz ruhunu hər iki aləmdəki zülmdən xilas edir...”

-FİKİR SAVAŞI...-

(Əvvəli burada:)

Yazımızın ötən hissəsində təcavüzə məruz qalan, mütəmadi raket, dron və bomba zərbələri altında yaşayan bir ölkənin vətəndaşı üçün vicdanın hansı tərəfdə dayanmalı olduğu barədə düşünməyə çalışdıq. Sualımız sadə, cavabı isə heç də asan deyildi: İnsan bombanın, ölümün, qorxunun içində belə haqqı nahaqdan necə ayırmalıdır?..

İndi isə məsələnin daha ağır tərəfinə keçək.

Bəs insan hansısa avtoritar, totalitar və ya diktatura sistemli, vətəndaşın rifahının qətiyyən düşünülmədiyi bir ölkədə yaşayırsa? Bəs dürüst, halal və vicdanlı yaşamaq onun maddi vəziyyətinə ciddi zərbə vurursa? Bəs cəmiyyətdəki haqsızlıqlara etiraz etmək onu şərlənmək, günahsız yerə həbs olunmaq, işini, evini, azadlığını, hətta həyatını itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qoyursa?..

Belə durumla üzləşmiş insan nə etməlidir?..

Əksəriyyət kimi düşünməli və deməlidirmi ki, “Hamı belə edir, mən də belə edim”? Oğurluqla, saxtakarlıqla, dələduzluqla, rüşvətlə, korrupsiya ilə, yaltaqlıq və məddahlıqla özünə karyera, vəzifə, var-dövlət, ev-eşik, maşın qazanmalıdırmı? Bununla da haqsızlıq sisteminin adi iştirakçısına çevrilməlidirmi?..

Yoxsa bütün çətinliklərə baxmayaraq, bacardığı qədər halal yaşamalı, ailəsini halal zəhmətlə dolandırmalı, haqsızlığa imkan daxilində etiraz etməli, haqqı müdafiə etməli, bunu açıq şəkildə etmək mümkün olmadıqda isə heç olmasa haqsızın yalanına, zülmün təbliğinə, günahsızın şərlənməsinə öz səsi ilə dəstək verməməlidir?..

Əslində, vicdanın ən böyük imtahanı məhz burada başlayır…

Vicdan rahat yaşayışın deyil, düzgün seçimlərin adıdır…

İnsan yalnız rahat şəraitdə vicdanlıdırsa, onun vicdanının nə qədər möhkəm olduğunu müəyyən etmək çətindir. Əsl sınaq odur ki, dürüstlük sənə qazanc yox, itki gətirsin; haqqı demək sənə alqış yox, təhlükə gətirsin; yalan danışmaq sənə rahatlıq, həqiqəti söyləmək isə əziyyət gətirsin…

Səmavi dinlərin ortaq əxlaq xəttinə baxanda çox mühüm bir həqiqət görünür: insanın mənəvi məsuliyyəti şəraitdən tamamilə asılı deyil...

İslamda ədalət hətta insanın özünün, valideyninin və yaxınlarının əleyhinə olsa belə, qorunmalı prinsip kimi təqdim edilir. Qurani-Kərimin “Nisa” surəsinin 135-ci ayəsində möminlər ədalət uğrunda möhkəm dayanmağa və şahidliyi Allah üçün yerinə yetirməyə çağırılır. Ayə insanın öz marağının, qohumluğunun, var-dövlətinin və şəxsi meyllərinin ədaləti əyməsinə imkan verməməyi tələb edir. 

“Əgər hamı belə edir” – İslam baxımından bu, günahı halal edən arqument deyil…

Çünki “Maidə” surəsinin 8-ci ayəsində insanın xoşlamadığı və ya düşmən hesab etdiyi şəxslərə qarşı belə, ədalətsizliyə yol verməməsi əmr edilir: ədalətli olmaq təqvaya daha yaxın göstərilir. 

Deməli, insanın qarşısında duran əsas məsələ “Mən bu sistemdən nə qazana bilərəm?” sualı deyil.

Əsas sual budur:

“Mən bu sistemin zülmünə şərik olmadan necə yaşaya bilərəm?..”

Zülm edənə qoşulmamaq da bir mövqedir…

Bəzən insanın qarşısında iki seçim varmış kimi görünür: ya qəhrəman kimi meydana çıxmaq, ya da sistemin adamına çevrilmək… 

Əslində isə üçüncü yol da var.

İnsan hər zaman küçəyə çıxıb şüar səsləndirməyə, hər haqsızlığa qarşı açıq mübarizə aparmağa fiziki imkan tapmaya bilər. Xüsusilə də bunun nəticəsi ailəsinin, uşaqlarının və özünün həyatı üçün real təhlükəyə çevrilirsə, məsələyə romantik qəhrəmanlıq prizmasından yanaşmaq düzgün........

© Moderator