menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

RESMÎ İDEOLOJİNİN ÇIKMAZI: ANITKABİR’DE ÖZGÜRLÜK, ABİDE-İ HÜRRİYET’TE YASAK

22 0
12.11.2026

RESMÎ İDEOLOJİNİN ÇIKMAZI: ANITKABİR’DE ÖZGÜRLÜK, ABİDE-İ HÜRRİYET’TE YASAK

Türkiye’de kamu bürokrasisinin tarihî mekânlara ve sembollere yaklaşımı, köklü bir zihniyet krizini ve derin bir tutarsızlığı gözler önüne sermektedir. Bir yanda devlet bütçesi ve kanunî zorunluluklarla devasa bir kamusal alanı kaplayan, topluma adeta zorunlu bir ritüel olarak sunulan yapılar yer alırken; diğer yanda Türk siyasî tarihinin en kritik kırılma noktalarına şahitlik etmiş başka anıtlar, kilitli kapılar ve geçit vermez bürokratik engeller arkasında adeta unutulmaya terk edilmektedir.

İlahiyatçı Ali Rıza Demircan’ın da sıklıkla dile getirdiği üzere; saygıyı şekilsel dayatmalara ve adeta dini bir ritüele/tapınmaya dönüştürmek akıl, bilim ve gerçek müminlik anlayışıyla bağdaşmayan bir ilkelliktir. Bir ölüyü ve tarihî şahsiyeti anmak; onu anlamak, bıraktığı eserler ve fikirler üzerinden değerlendirmektir. Kanunî veya örfî mecburiyetlerle hayatı durdurmak, heykeller ve devasa yapılar önünde şeklî tazimlerde bulunmak, İslâmî değerlere ve ortak akla aykırı olduğu gibi, o şahsiyetlerin manevî hatırasına da bir saygısızlıktır. [1]

Anıtkabir ve Abide-i Hürriyet İkilemi: Dayatılan Ritüel, Kilitlenen Hafıza

1925 yılında kabul edilen 677 sayılı Devrim Yasası ile türbelerin kapatılması, tekkelerin kilitlenmesi ve türbedarlıkların yasaklanması, resmî gerekçe olarak “hurafelerle mücadele” mantığına dayandırılmıştı. Ancak aynı devlet aklı, ilerleyen yıllarda dönemin siyasî konjonktürünün bir ürünü olarak Anıtkabir’i devasa bir alan üzerine inşa etmiş; türbeleri kapatan kanun yürürlükteyken, Anıtkabir’i sivil ve dinî sınırları zorlayan modern bir “resmî türbe ve tazim alanına” dönüştürmüştür. Bugün her 10 Kasım’da toplumun geniş kesimleri üzerinde idarî bir dayatma gibi hissettirilen bu süreç, Ali Rıza Demircan’ın vurguladığı gibi saygı sınırlarını aşan bir şekilperestliği beraberinde getirmektedir.

Madalyonun diğer yüzünde ise tam bir bürokratik tezat yükselmektedir: Avrupa Yakası’ndaki Çağlayan Adliyesi’nin hemen bitişiğinde yer alan Şişli’deki........

© Mir'at Haber