TARİHİ VE İDEOLOJİK BİR METİN OLARAK NUTUK

Mustafa Kemal, 1919 yılında mücadeleye başladığında 1927’ye kadar ne kadar başarılı olacağını ve nasıl bir Türkiye ile karşılaşacağını bilemezdi. Bütün amacı, vatanı işgalden kurtarmak ve millî egemenliğe dayalı yeni bir devlet kurmaktı. Bu amacını gerçekleştirmek için halkın millî bilinci zayıf olduğundan, çoğunlukla ayet ve hadis gibi dinî değerleri halkı harekete geçirmek için bir araç olarak kullanmıştır. Mustafa Kemal’in Kurtuluş Savaşı sırasında Mevlevî ve Bektaşî şeyhlerine, Arap şeyhlerine, Kürt şeyh ve aşiret liderlerine, Anadolu’daki kadı ve müftülere, sivil Müslüman halka ve İslâm dünyasına yönelik yazdığı onlarca bildiri mevcuttur. Millî Mücadele devrinde Mustafa Kemal, padişah ve halifeye bağlı bir mücahit gibi hareket etmiş; dinî temanın ağır bastığı onlarca metni Anadolu’ya ve İslâm dünyasına ilan etmiştir.

Ancak 1923 yılından itibaren önceki yıllarda yaptıklarından ve söylediklerinden farklı olarak, yeni yapacakları arasında büyük bir söylem ve eylem çelişkisi ortaya çıkmıştır. Bu çelişkiyi gidermek için geçmişte yayınladığı belgelerin önemli bir kısmını yok saymış ya da belgeleri yeniden yorumlayarak anlamlarını saptırmıştır. Nutuk’ta yer alan metinlerin önemli bir kısmının orijinaline sadık kalmamış, seçtiklerini de itina ile rötuşlamıştır; cümleleri başından veya sonundan özetlemiş, çoğu zaman kavramları yeniden yorumlayarak ideolojik bir okumaya tabi tutmuştur. Belgelerde Osmanlı halkı, İslâm halkı, İslâmlar, İslâmî unsurlar, Müslümanlar, soylu milletimiz, Osmanlı kavmi, ahali-yi İslâm, asker-i İslâm, Ümmet-i Muhammed, Türkler ve Kürtler gibi dinî terminolojiye uygun ifadeler kullanılmışken Nutuk’ta bu ifadeler hiç yokmuş gibi davranılmış ve bu kavramların birçoğu “Türk” olarak yorumlanmıştır.

Kemal Paşa, Samsun’a çıktıktan sonra beraber çalıştığı, kendisini eleştiren veya karşısında yer alan insanları yakından takip etmiş; 1922 yılında Kurtuluş Savaşı’nı kazandıktan sonra sürekli yanında olan dar bir kadro ile yoluna devam etmiştir. Kendisine karşı çıkan veya ayak bağı olan kişilerin önemli bir kısmını daha sonra yanından uzaklaştırmış ya da bir şekilde cezalandırmıştır. Fevzi Paşa ve İsmet Paşa haricinde birçok silah arkadaşını ağır eleştirileriyle hedef hâline getirmiştir. Örneğin Kâzım Karabekir, Refet Bey, Rauf Bey, Nureddin Paşa, Ali İhsan Paşa, Fethi Bey, Kara Vasıf, Ali Fuat Paşa, Bekir Sami Bey, Celaleddin Arif ve Kadı Raif Efendi gibi isimleri Nutuk’ta ağır bir şekilde eleştirmiştir. Özellikle kendisine rakip olabilecek kişileri hedef göstermiş, bazen ihanetle suçlamış ve sürekli “ben” vurgusu yaparak kendisini ön plana çıkarmıştır.

Nutuk, tarihsel bir metin olmaktan çok ideolojik bir araçtır. Atatürk, kendisini tarihsel bir şahsiyet olduğu kadar bir ideolojinin öncüsü olarak da takdim etmiştir. Bu yönüyle Nutuk, Türkiye Cumhuriyeti’nin el kitabı ve resmî tarih........

© Mir'at Haber