TÜRKİYE’DE LAİKLİK SORUNU

Türkiye’de laiklik tartışmaları uzun yıllardır dinî özgürlükler, devletin tarafsızlığı ve Cumhuriyet’in temel ilkeleri üzerinden yürütülmektedir. Ancak tartışmaların büyük bölümü, meselenin özünü açıklamak yerine geçmişte yaşanan mağduriyetler veya mevcut siyasal tercihler etrafında şekillenmektedir. Oysa laiklik sorunu, yalnızca Müslümanların ibadetlerini ne kadar serbestçe yerine getirebildikleriyle ilgili değildir. Asıl mesele, devletin hangi esaslara göre yönetileceği, hukukun kaynağının ne olacağı ve insan hayatını belirleme yetkisinin hangi sınırlar içerisinde kullanılacağıdır. İslam ile laik devlet anlayışı arasındaki temel ayrılık, dinî özgürlüklerden önce hüküm ve yönetim yetkisinin dayandığı kaynaktadır. Bu ayrılık anlaşılmadan Türkiye’de laikliğin Müslümanlarla, Müslümanların da laik sistemle yaşadığı sorunları doğru değerlendirmek mümkün değildir.

Laiklik, devletin hukuk ve yönetim düzenini dinî hükümlere dayandırmamasını esas alır. Türkiye’de ise laiklik, bunun ötesinde devletin dinî kurumlar üzerindeki idari yetkisini de koruduğu bir yapıya dönüşmüştür. Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte dinin hukuk ve yönetimdeki tarihsel konumu değiştirilmiş, ancak Diyanet İşleri Başkanlığı aracılığıyla din hizmetleri devletin idari yapısı içerisinde tutulmuştur. Böylece devlet, dinî hükümleri hukukunun kaynağı olarak kabul etmezken dinî kurumların işleyişini belirlemeyi sürdürmüştür. Burada sorgulanması gereken önemli bir çelişki bulunmaktadır: Devlet, dinin kendi hukuk düzenini belirlemesini kabul etmezken dinî hayatın kurumsal işleyişinde neden belirleyici olmaktadır? Türkiye’de laikliğin temel sorunlarından biri, din karşısında tarafsızlık iddiasıyla din üzerindeki idari yetkinin aynı sistem içerisinde bulunmasıdır.

İslam’ın devlet anlayışında ise yönetim yetkisi, Allah’ın bildirdiği hükümlerden ve adalet ilkelerinden bağımsız düşünülemez. Kur’an, insanın yalnızca ibadetlerini değil, hukukunu, ticaretini, aile ilişkilerini, toplumsal sorumluluklarını ve yönetim anlayışını da belirli ölçülere bağlar. Yusuf suresinin 40. ayetinde hükmün Allah’a ait olduğu bildirilirken Nisâ suresinin 58. ayetinde emanetlerin ehline verilmesi ve insanlar arasında adaletle hükmedilmesi emredilir. Bu ilkeler, insanın yönetim yetkisine sahip olduğunu ancak bu yetkiyi sınırsız kullanamayacağını ortaya koyar. Laik devlet, hukukun geçerliliğini anayasa ve yetkili kurumların kararlarına dayandırırken İslam, insanın koyduğu kuralların Allah’ın hükümleri karşısındaki sorumluluğunu esas alır. Buradaki farklılık, insanların kanun yapıp yapamayacağı değil, kanun yapma yetkisinin hangi üstün ölçüye bağlı olduğudur.

Bu ayrılık günlük hayatta açık biçimde görülmektedir. Kur’an faizi yasaklarken laik hukuk faizli bankacılığı yasal bir faaliyet olarak düzenleyebilir. Kur’an miras paylaşımında belirli hükümler bildirirken laik medeni hukuk farklı paylaşım esasları kabul eder. Kur’an aile, evlilik ve boşanma konularında hükümler ortaya koyarken laik devlet bu alanları kendi hukuk düzenine göre belirler.........

© Mir'at Haber