GAFLET VE DALALET: BÜYÜK BİR BELİRSİZLİK

İnsan için en büyük tehlike, yanlış yolda yürümek kadar, yanlış yolda olduğunu fark edememektir.

İnsanın hayatındaki en önemli meselelerden biri, neye inandığını, neden yaşadığını ve hangi istikamette yürüdüğünü bilmesidir. Çünkü insan yalnızca çalışan, kazanan, tüketen ve hayatını sürdüren bir varlık değildir. Aynı zamanda düşünen, sorgulayan, tercih eden ve yaptıklarından sorumlu olan bir varlıktır. Ancak insan bazen hayatın meşguliyetleri içerisinde bu sorumluluğunu ihmal eder. Neden yaşadığını sorgulamadan yaşamaya, neye hizmet ettiğini düşünmeden çalışmaya, doğru olup olmadığını araştırmadan kendisine sunulan düşünceleri benimsemeye başlar. Zamanla alışkanlıkları düşüncelerinin, menfaatleri ilkelerinin önüne geçer. İşte bu noktada insanın hayatını derinden etkileyen iki önemli kavram karşımıza çıkar: Gaflet ve dalalet. Birbirleriyle ilişkili olmalarına rağmen bu iki kavram aynı anlama gelmez. Aralarındaki farkı anlamak, insanın içinde bulunduğu durumu doğru değerlendirmesi bakımından önemlidir.

Gaflet, insanın bilmesi ve önemsemesi gereken hakikatlerden habersiz yaşaması veya bildiği gerçeklere karşı duyarsızlaşmasıdır. Dalalet ise doğru yoldan saparak yanlış bir düşünceyi, inancı veya hayat anlayışını benimsemesidir. Gaflette temel sorun bilinç ve farkındalık eksikliğidir. Dalalette ise istikamet bozulmuştur. Gafil insan gerçeği ihmal ederken dalalete düşen insan yanlış bir yolu doğru kabul edebilir. Gaflet bir uyanış eksikliğidir; dalalet ise yönelişin yanlışlığıdır. Bu nedenle her gaflet hâli dalalet anlamına gelmediği gibi, her yanlış yöneliş de yalnızca dikkatsizlikle açıklanamaz. İnsan bazen bilmediği için, bazen bildiğini önemsemediği için, bazen de kendi tercihleriyle hakikatten uzaklaşabilir.

Gafleti günlük hayattan bir örnekle açıklayalım. Bir insan ölümün kaçınılmaz olduğunu bilir ancak hiç ölmeyecekmiş gibi yaşayabilir. Hesap vereceğine inanır fakat davranışlarının sonuçlarını düşünmeyebilir. Adaletin önemli olduğunu söyler ama çevresinde yaşanan haksızlıklara duyarsız kalabilir. Allah’a inandığını ifade eder fakat hayatının kararlarını verirken Allah’ın emirlerini dikkate almayabilir. Burada insanın mutlaka inancını terk etmesi söz konusu değildir. Asıl mesele, inandığı hakikatlerin hayatındaki belirleyici gücünü kaybetmesidir. Kur’an’da, “Onların kalpleri vardır, onlarla kavramazlar; gözleri vardır, onlarla görmezler; kulakları vardır, onlarla işitmezler” (A’râf, 7/179) buyurulması, insanın sahip olduğu anlama imkânlarını kullanmamasının ne kadar ciddi bir mesele olduğunu ortaya koyar.

Dalalet ise bundan daha farklı bir durumdur. Burada insan yalnızca sorumluluklarını ihmal etmekle kalmaz, yanlış bir anlayışı benimseyerek hayatına yön verebilir. Örneğin bir insan haksız kazancın yanlış olduğunu bildiği hâlde bunu yapıyorsa davranışında bir çelişki vardır. Fakat zamanla haksız kazancı meşru görmeye, dürüstlüğü gereksiz bulmaya ve çıkar elde etmek için her yolu hak kabul etmeye başlamışsa artık yanlış bir ölçüyü benimsemektedir. Aynı şekilde bir insan adaletsizliğe sessiz kaldığında gaflet gösterebilir; fakat güçlü olanın her zaman haklı olduğunu savunmaya başladığında yanlış bir adalet anlayışına yönelmiş olur. Gaflet, insanın doğru karşısındaki duyarsızlığını; dalalet ise yanlış karşısındaki kabullenişini ve ona yönelişini ifade eder.

İnsanın bu iki duruma sürüklenmesinde kendi düşüncelerini sorgulamaktan........

© Mir'at Haber