Tarihselcilerin belli bir tarihte ve belli bir toplumda bir meseleyi çözmek üzere Kur’an’ın indirildiğine dair örnek gösterdikleri ayet kümelerinden biri Hucurat (49) Suresi 1-5 ayetleridir.

Bu ayetlerin salt indirildikleri tarih dilimi ve toplumla sınırlı mı, yoksa evrensel mi olduklarına yakından bakmaya çalışalım:

“1. Ey imân edenler, Allah’ın ve Resûlü’nün huzurunda öne geçmeyin ve Allah’tan sakının. Şüphesiz Allah işitendir, bilendir. 2. Ey imân edenler, seslerinizi peygamberin sesi üstünde yükseltmeyin ve birbirinize bağırdığınız gibi, ona sözle bağırıp-söylemeyin; yoksa siz şuurunda değilken, amelleriniz boşa gider. 3. Şüphesiz, Allah’ın Resûlü’nün yanında seslerini alçak tutanlar; işte onlar, Allah kalplerini takvâ için imtihan etmiştir. Onlar için bir mağfiret ve büyük bir ecir vardır.” (49/Hucurat, 1-5.)

Kaynaklar sûrenin ilk üç ayetinin inişiyle ilgili çeşitli olayları sebep olarak zikretmişlerdir. Kurtubi altı olayı sıralar. Rivayetlerden en tercihe şayan olanı şu gözükmektedir: Beni Temim’den bir kafile Hz. Peygamber (s.a.)in huzuruna gelmişti, bir emir tayin edilecekti. Hz. Ebu Bekir Ku’ka bin Mabed’in, Hz. Ömer ise Akra bin Hâbis’in tayin edilmesini istedi, derken şahıs konusunda aralarında çekişip tartışmaya, hatta seslerini yüksletmeye başladılar, Hz. Ebu Bekir, kızgınlıkla Hz. Ömer’e “Sen sadece bana muhalefet etmek istiyorsun” der, Hz. Ömer “Hayır niyetim sana muhalefet etmek değildir” der. Ravilere göre, surenin ilk beş ayeti bu olay üzerine inmiştir.

Demek ki, idari bir karar alınacak, kararın muhatabı Temimoğulları, bir reis seçilecek, Hz. Peygamber, kararını vermeden önce iki büyük sahabe Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer, ta’yin edilecek şahs konusunda anlaşmazlığa düşerler, tartışırlar, derken Hz. Peygamber’in ne diyeceğini beklemeden seslerini yükseltip küçük bir krizin doğmasına yol açarlar. Tamimoğulları, tayin edilecek reis, iki büyük sahabe ve Hz. Peygamber’in vereceği karar tamamen tarihseldir, fakat tamamen belli bir tarihte ve belli bir toplumda cereyan eden bu tarihsel olay, orda kalmaz, bütün zamanlara uzanan bir anlam çerçevesi ifade eder…

Konuyu genişçe ele alan Kurtubi, nüzul sebebiyle ilgili rivayetlerin ortak noktasını şu dört maddede toplamaktadır, Tefsiru’l Munir sahibi Vehbe Zuhayli, bugüne ışık tutan 13 ilke çıkarmaktadır. Biz Kurtubi’nin işaret ettiği dört maddeye bakalım:

1) Peygamber’in önüne geçmeyin, önünde yürümeyin. O bir konuda hükmü veya fikrini belirtmeden siz görüş belirtmeyin.

2) Bir hüküm Allah ve elçisi tarafından vaz’edilmeden siz hüküm vaz’etmeye kalkışmayın. Başka bir deyişle Müslümanlar karar ve icraatlarında kendi heva ve heveslerini, indi görüş ve öngörülerini Kitap ve Sünnet’in önüne geçirmesin, bu konuda Allah ve elçisine........

© Mir'at Haber