İnsana değer vermek, onun kıymetini bilmek bir kültürdür; fakat bu kültür, müfredatlara sığdırılabilecek bir bilgi alanı değildir. Ne salt pedagojik bir teknikle öğretilir ne de kitapların sayfalarında tam karşılığını bulur. Bu, doğrudan doğruya insan olma tecrübesiyle ilgilidir. İnsan olmanın derinliği, başkasını bir araç değil bir emanet olarak görebilme kapasitesinde açığa çıkar. Bu nedenle insanı anlamak, onu ölçmekten değil, onunla birlikte var olmayı öğrenmekten geçer.

Modern dünyanın en temel kırılmalarından biri de tam burada başlar. İnsan, giderek sayılara, verilere ve işlevlere indirgenirken; değer, yerini faydaya bırakır. Oysa insanı insan yapan şey, faydasının ötesinde taşıdığı anlamdır. Bu anlamı kavrayamayan bir zihin, kaçınılmaz olarak başkalarını suçlama eğilimine sürüklenir. Nitekim bir Çin atasözünün işaret ettiği gibi, başkalarını suçlayan kişi hâlâ yolun başındadır; kendini sorgulayan ise yolun yarısına varmıştır. Hiç kimseyi suçlamayan, yani varoluşu bir hesaplaşma değil bir idrak alanı olarak gören kişi ise hakikate çoktan yaklaşmıştır. Bu yaklaşım, insanın kendi iç dünyasında kurduğu dengeyle doğrudan ilişkilidir.

Bu dengeyi mümkün kılan en temel kavramlardan biri tevekküldür. Tevekkül, çoğu zaman yanlış anlaşıldığı gibi pasif bir bekleyiş değil; varoluşun nihai düzenine duyulan bilinçli bir güvendir. Bütün dünya bir araya gelip bir şeyi engellemeye çalışsa bile, eğer o şey senin için takdir edilmişse sana ulaşacaktır. Aynı şekilde, bütün imkânlar seferber edilse bile, sana ait olmayan bir şey sana nasip olmayacaktır. Bu inanç, insanı hem kibirden hem de umutsuzluktan korur. Çünkü insan, ne mutlak belirleyici ne de tamamen edilgendir; o, ilahi takdir ile kendi iradesi arasında hassas bir denge kurmakla yükümlüdür.

Bu yükümlülük, ahlaki bir sorumluluğu da beraberinde getirir. Gerçek dostluk, bu sorumluluğun en somut tezahürlerinden biridir. Gerçek dost, senin kusurunu yüzüne söyleyebilen, yokluğunda seni koruyan ve........

© Milli Gazete