menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Mustafa Kemâl'in uydurma şecereleri ve hakîkî mensûbiyeti (421)

48 0
02.11.2026

Veritas Locası Âzâsı iki Komitacı daha: Hüseyin Hilmi Paşa ve Ali Rızâ Paşa

Üstâd-ı Âzam Kemalettin Apak’ın Veritas (ve Macedonia Risorta) hakkında Mason Birâderlerinden şifâhen derlediği bilgiler, hem muhtasar, hem de kısmen hatâlıdır. Iacovella ve Dumont sâyesinde, bu Localar hakkında artık bir hayli esâsî mâl̃ûmât sâhibiyiz. Her hâl-ü-k̃ârda bu üç kaynak birbirini tamâmlıyor.

Apak’ın Veritas Locası Âzâları listesinde fevkal̃âde mühim şu iki isim bulunmuyor: Hüseyin Hilmi ve Ali Rızâ Paşalar… Bu eksikliği Paul Dumont tamâmlıyor.

Dumont, Fransa Meşrik̆-i Âzamı’nın (bizim gibi araştırmacıların tedk̆îk̆ine açık olmıyan) Arşivindeki evrâka istinâden, hemen İttihâdcı İhtilâlini tâk̆îben, Mason Localarının, kayıd yaptırmak istiyenlerin hücûmuna mârûz kaldığını tesbît ediyor. (Bizim tâbirimizle, Mason olmak âdetâ bir moda olmuştu!) En azından Selânik’de, Masonluk, alkışlanıyor, göklere çıkarılıyordu. Memleketin yeni hâkimlerinin ekserîsi açıkça Mason olduklarını kabûl ediyorlar ve bu da Masonluğun îtibârını arttırıyordu. Bu hâlden en fazla İTK’nın perde-arkasındaki en nüfûzlu şahsıyetlerinden biri olarak görülen Emanuele Carasso’nun Macedonia Risorta Locası istifâde etti. L̃âkin Selânik’deki dîğer Localar ve husûsen Veritas Locası da, aynı cereyân içinde, tekrîs taleblerinde büyük bir artışla karşılaştı. (Désormais, la franc-maçonnerie était, à Salonique tout au moins, applaudie, couverte de lauriers. La plupart des nouveaux maîtres du pays s’avouaient ouvertement francs-maçons. Le résultat de ce changement de conjoncture ne se fit pas attendre. Cu fut une ruée sans précédent en direction des loges. L’atelier d’Emmanuel Carasso -ce dernier passait pour être une des éminences grises du Comité Union et Progrès- fut naturellement le pirnicipal bénéficiaire de ce subit engouement des élites ottomanes pour la franc-maçonnerie. Mais les autres loges de Salonique, et en particulier la loge Veritas, eurent elles aussi à faire face à une multiplication des canditatures à l’initiation.)

Yeni tekrîs edilenler arasında, bilhâssa iki gözde şahsıyet dikkati çekiyor: Ali Rızâ Paşa ve Hüseyin Hilmi Paşa… (Parmi les nuvelles recrues de la loge Veritas allaient figurer notamment deux personnalités de marque, Ali Rıza Pacha et Hüseyin Hilmi Pacha.)

Sâbık Manastır Vâlisi Ali Rızâ Paşa (İstanbul, 1860 – a.y., 31.10.1932, İçerenköy Mez.), İhtilâl esnâsında, III. Kolordu Erk̃ânıharbiye Reîsi idi ve onu parlak bir istik̆bâl̃ bekliyordu. (1908’de Harbiye Nâzırı ve Âyân Meclisi Âzâsı, Birinci Cihân Harbi arifesinde Dâhiliye Nâzırı ve Ekim 1919 ilâ Mart 1920’de Sadrâzam olmuştur.) (Ancien gouverneur de la province de Monastir, Ali Rıza Pacha occupait au moment de la révolution jeune-turque les fonctions de chef d’état-major du troisième corp d’armée. Il était promis à une belle carrière de haut dignitaire de l’Empire finissant. -Ministre de la Guerre en 1908, puis membre de la Chambre de Notables, Ali Rıza Pacha termina sa carrière au lendemain de la Première Guerre mondiale comme ministre de l’Intérieur, après avoir détenu pendant quelques mois, octobre 1919 / mars 1920, le portefeuille de Grand-Vizir.-)

(Ahmed Cemâl Paşa gibi Midillili olan) Hüseyin Hilmi Paşa ise (Midilli, 1855 – Viyana, 1923, İst. Yahyâ Ef. Mez.), tekrîs edildiği târihte, Vilâyât-ı Selâse (Selânik, Manastır ve Kosova) Umûmî Müfettişi idi.

“Selânik’e 1903’te gelmiş, liberal̃ ve dirâyetli idâresiyle dikkati çekmişti. 1908’de İhtilâl cereyânına katılmasını bilmiş ve bu sebeble Memleketin en gözde şahsıyetlerinden biri hâline gelmişti. 1908 – 1909’da Dâhiliye Nâzırı, 1909 – 1910’da Sadrâzam olmuş, kendini, resmî hayâtının sonuna kadar, Aydınlanma Felsefesini benimsemiş Osmanlı bürokrasisinin en tipik mümessillerinden biri olarak kabûl̃ ettirmiştir. (Hüseyin Hilmi Pacha, pour sa part, était, à l’époque de son initiation, inspecteur général des trois vilayet de Macédoine. Arrivé à Salonique en 1903, il s’était d’emblée fait remarquer par son libéralisme et ses capacités exceptionnelles d’administrateur. En 1908, il avait su prendre à temps le train de la révolution et était devenu, de ce fait, une des personnalités les plus en vue du pays. Ministre de l’Intérieur en........

© Milat