Ali Fethi, Ekim 1908’de: “…Şarkî Rumeli, Girit, Mısır bizim midir? Kıbrıs, v.s. bizim midir? Bunları kesip atmalı!”

Macedonia Risorta’lı Ali Fethi’nin, müstakbel “Kemalist Türkiye” hakkında Mustafa Kemâl’e muvâzî bir projeyi onunla aynı târihlerde dost muhîtinde yüksek sesle dile getirdiğini bize nakleden, aynı zihniyette, aynı dâvâya inanmış dört yakın arkadaştan (Mustafa Kemâl, Mustafa İsmet -İnönü-, Ali Fethi -Okyar- ve Ali Fuad -Erden-) Ali Fuad Erden’dir. Buna dâir hâtırasını, İsmet İnönü kitabının (İstanbul: Burhanettin Erenler Matbaası, 1952, 245 s.) “İhtilâl” Faslında anlatıyor.

Bu hâtırayı naklederken arkadaşı Ali Fethi’yle mutâbık olduğunu beyân etmesi, aynı fikrin, o halkaya dâhil Mustafa İsmet’te, hattâ, istidlâlen, İttihâdcıların mühim bir kısmında da revâcda olduğunu gösterir. Zâten bütün lider kadrosunun “feyz menbâı”, Selânik’deki İtalyan, Fransız ve İspanyol Locaları değil miydi?

Bu meyânda, Ali Fethi ve arkadaşlarının, ekseriyeti teşkîl etmese de büyük mikdârda Türk nüfûsuyle mesk̃ûn Girit, Kıbrıs gibi beldeleri dahi Türk Vatanının bir parçası olarak görmemeleri, hâssaten şâyân-ı dikkattir.

Daha o günden benimsedikleri Türkiye haritası, Avrupalı Emperyalistlerin ve arkalarındaki “Gizli-Kuvvet”in çizdiği Türkiye haritasına geniş mik̆yâsta uymaktadır.

Hâtıra mahalli İstanbul’dur. Târihe gelince, Erden, bunu dolaylı olarak belirtiyor: “Avusturya-Macaristan Bosna ve Hersek'i ilhâk etmişti.” Bu ipucundan, târihin, Ekim 1908 olduğuna hükmedebiliyoruz. Zîrâ, her ne kadar Avusturya-Macaristan İmparatorluğu (Berlin Muâhedesi hükmünce) Bosna-Hersek’i 1878’de işgâl̃ etmiş bulunuyorsa da, hukûken, bu memleketin Osmanlı ile olan bağı devâm ediyordu. L̃âkin 5 Ekim 1908’de, mezk̃ûr İmparatorluk, Bosna-Hersek’i re’sen ilhâk etti ve bu da Osmanlı ricâl̃i ve efk̃ârıumûmiyesinde büyük infiâl̃ doğurdu. (Zafer Çakmak, “Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun Bosna-Hersek’i İşgali ve Sonrasında Osmanlı Devleti ile Yaptığı Antlaşma”, Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 2003/4: 16-20) Hâl̃buki Ali Fethi ve arkadaşları bu infiâl̃le alay ediyorlar… Çünki Bosna-Hersek’in kaybı, onların projelerine muvâfıktır:

“Ali Fethi ile Ramazan gecesi Şehzadebaşında bir çaycıda otururken beyaz keçe külâh giymiş vatandaşlar caddeden geçtiler. Avusturya-Macaristan, Bosna ve Hersek'i ilhak etmişti. Fes, Avusturya mamulâtından olduğu için bu vatandaşlar fese karşı gösteri yapıyorlardı.

“Ali Fethi bu manzara karşısında dedi ki:

‘- Şu hale bakınız! Bosna-Hersek bizim mi idi? Şarkî Rumeli [başşehri Filibe olan Şarkî Rumeli Vilâyeti], Girit, Mısır bizim midirler? Kıbrıs, Aden, Hadramut, Elhasa, Umman, Maskat, Kuveyt, Bahreyn bizim midirler? Bütün bu yerler, Memâlik-i Osmaniye haritasında bizim rengimize boyalıdır. Yalan! Yalanı ve maziyi tasfiye etmeli! Cesurane bir ameliye-i cerrahiye ile kangren olmuş uzuvları kesmeli; vatanımızın hudutlarını keskin bıçakla tahdit ve tesbit etmeliyiz. Ve bu vatanın tam istiklâlini temine çalışmalıyız; gerçek siyaset takip........

© Milat