Felsefe ile ahlak arasındaki ilişkiyi anlamak, insanın nasıl yaşaması gerektiğinden önce nasıl bir varlık olduğunu sorgulamayı gerektirir. İnsan dünyaya yalnızca biyolojik bir varlık olarak gelmez; tarih, kültür, beden, ilişkiler, arzular ve düşünceler içerisinde oluşur. Kendisine verilmiş olanı olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir. Düşünebilir, itiraz edebilir, tercih edebilir ve kendisini dönüştürebilir. Bu nedenle ahlak, insanın önceden belirlenmiş kurallara uyma becerisi değil, kendi eylemlerinin ve başkalarıyla ilişkilerinin sorumluluğunu üstlenme kapasitesidir. Felsefe ise bu kapasitenin düşünsel koşullarını oluşturur.

Ahlakın en önemli sorunu, insanın neye göre iyi ve kötü davranacağıdır. Bu sorunun cevabını insanın dışında bulunan değişmez bir otoriteye bırakmak, ahlaki düşüncenin özgürlüğünü baştan sınırlandırır. İnsan ötresi ve üstü buyruklar, kültik metinler, gelenekler, toplumsal alışkanlıklar ve siyasal otoriteler tarih boyunca insanların davranışlarını düzenleyen normlar üretmiştir. Ancak bir davranışın emredilmiş olması onun ahlaki olduğunu kanıtlamaz. İtaat ile ahlak, birbirinden farklı iki varoluş biçimidir. İtaat eden insan kendisi adına verilmiş bir kararı uygular; ahlaki sorumluluk üstlenen insan ise kararının gerekçesini düşünür ve sonuçlarını sahiplenir.

Burada felsefenin özgürleştirici işlevi ortaya çıkar. Felsefe, ahlak adına ileri sürülen her iddianın sorgulanmasını mümkün kılar. Bir normun kim tarafından oluşturulduğunu, hangi insan ilişkilerini koruduğunu, hangi çıkarları meşrulaştırdığını ve kimin özgürlüğünü sınırlandırdığını araştırır. Ahlakın eleştirel düşünceden kopması, onun iktidarın ve toplumsal tahakkümün aracına dönüşmesine yol açabilir. Bu nedenle ahlakın felsefeye, felsefenin de ahlaki duyarlılığa ihtiyacı vardır.

İnsanın kendi ahlakının faili olması, istediği her........

© Milat