Modern insanı anlamanın yolu, onun ne kadar teknoloji kullandığına veya ne kadar eğitim aldığına bakmaktan geçmez. Modernliğin daha derin ölçütü, insanın kendi hayatı üzerinde ne ölçüde söz sahibi olduğudur. İnsan kendi değerlerini sorgulayabiliyor, kendisine aktarılan hakikatleri eleştirebiliyor, hayatının anlamını yeniden kurabiliyor ve hiçbir dış otoriteyi sorgulanamaz kabul etmiyorsa modern özerklikten söz edebiliriz. Bu nedenle modernlik, öncelikle teknolojik değil, antropolojik ve felsefi bir dönüşümdür.

Bu noktada “ aşkın dogmatizm merkezli özne” kavramı önemli bir tartışma alanı açar. Aşkın dogmatizm merkezli özne, kendisini yalnızca kendi deneyimi, aklı ve iradesi üzerinden kurmayan; hayatın anlamını, ahlaki sınırlarını ve doğru yaşam biçimini dogmatik bir kaynaktan gelen hakikat çerçevesinde anlamlandıran öznedir. Burada temel mesele kişinin insanlığından vazgeçmemesi ve kendi hayatına dair sözden ve özgürlükten vazgeçmesidir. Asıl mesele, insanın kendi hayatı üzerindeki nihai otoriteyi nerede konumlandırdığıdır.

Modern özerklik ile aşkın dogmatik otorite arasındaki gerilim tam burada ortaya çıkar. Özerklik, insanın kendi kendisine yasa koyabilme ve kendi hayatını kendi aklıyla düzenleyebilme kapasitesini ifade eder. Aşkın dogmatik otorite ise insanın üzerinde, onun iradesinden bağımsız bir doğruluk ve normatiflik alanının bulunduğunu varsayar ve dayatır. İnsan bu otoriteyi kabul ettiğinde, özgürlüğü tamamen ortadan kalkar; insan iradesinin sınırları önceden belirlenmiş bir hakikat düzeni içerisinde tanımlanır.

Burada ince fakat belirleyici bir ayrım vardır. Bir insanın belirli bir dogmatizmi özgürce benimsemesi ile bütün hayatını o inancın değişmez hükümleri altında yaşaması aynı şey değildir. Birincisinde bireyin seçimi söz konusudur. İkincisinde ise seçimin kendisinin sınırları tartışmaya açılabilir. Modern özerkliğin radikal biçimi, yalnızca bir hükme........

© Milat