Cemaat taassubu, insanın kendi çevresini hakikatin ölçüsü hâline getirmesiyle başlar. Bir süre sonra kişi, hakikati anlamak için ölçülere başvurmak yerine, kendi çevresinin kabullerini hakikatin ölçüsü saymaya başlar. Böylece hakikat, uğruna mücadele edilen bir değer olmaktan çıkar; mensubu olunan yapının çıkarlarına göre yorumlanan bir araca dönüşür.

En tehlikeli sapma, hakikate hizmet ettiğini düşünürken hakikati kendi hizmetine koymaktır.

Bu zihniyette bir hayrın nerede doğduğu, kimin eliyle büyüdüğü ve kime ulaştığından çok, kimin hanesine yazılacağı önem kazanır. Başka bir çevrede ortaya çıkan güzellik görmezden gelinir, başka bir yerde yetişen insan küçümsenir, kontrolümüz dışında gelişen hizmetler tehdit olarak algılanır. Çünkü artık ölçü, yapılan işin hakka ne kadar hizmet ettiği değil, kimin tarafından yapıldığıdır.

Böylece davanın büyümesiyle kendi nüfuzunun büyümesini birbirine karıştıran bir anlayış ortaya çıkar. İnsanların hakikate ulaşması değil, kendi kapısından geçmesi önemsenir. Hizmetin yaygınlaşması değil, hizmet üzerindeki hâkimiyetin korunması amaçlanır.

Davanın büyümesini kendi çevresinin büyümesiyle özdeşleştirenler, bir gün kendi çevrelerini korumak uğruna davanın imkânlarını daraltırlar.

Oysa dava hiçbir şahsın, cemaatin veya kurumun mülkü değildir. Hiçbir yapı hakikatin tapusunu elinde bulundurmaz; hiç kimse insanları Allah'a davet etme hakkını tekeline alamaz. Kurumlar ve cemaatler, bu yolda hizmet eden vasıtalardır. Vasıta, amaç hâline geldiğinde ise hizmetin yönü değişir: Hakikate bağlılık, yerini yapıya sadakate bırakır; eleştiri ihanet, farklılık tehdit, başka bir yerde yetişen insan rakip sayılır.

İşte bu noktada ümmetin ortak maslahatları, dar grup hesaplarına kurban edilir. Birlikten söz edilirken rekabet derinleşir; kardeşlik savunulurken kardeşin başarısı hazmedilemez. Herkes davanın geleceğini düşündüğünü söyler ama çoğu zaman korumaya........

© Milat