Geçtiğimiz yıl Tahran’dan getirdiğim Farsça kitaplar çalışma masamda duruyor. Fars dili ve edebiyatı üzerine akademik bir derinleşme niyetiyle, o alanda doktora yapan bir dostumdan rica etmiştim bu eserleri. Ancak kitapları incelediğimde ilginç bir tabloyla karşılaştım: On üç kitaptan yedisi, Batı edebiyatının klasikleriydi. Victor Hugo’nun Sefiller’i, Shakespeare’in Romeo ve Juliet’i, Virginia Woolf’un Dalgalar’ı... Türkçesini defalarca okuduğumuz bu eserlerin şimdi Farsçasıyla karşı karşıyaydım. Bu manzara aslında tek bir gerçeğe işaret ediyordu: İran, Doğu’nun kalbinde Batı’nın kültürel izlerini sandığımızdan çok daha derin taşıyordu.

Tarihin Kırılma Noktası: Kaçarlar’dan Pehleviler’e

İran’da İngilizce bilenlerin ve Batı literatürüne vakıf olanların sayısı, bölge ülkeleriyle kıyaslandığında oldukça yüksektir. Bu durumun kökenleri 20. yüzyılın başındaki siyasi kırılmalara uzanır. İngiltere’nin güneyden başlattığı işgal ve ardından 1921 askeri darbesiyle yükselen Rıza Şah Pehlevi süreci, 130 yıllık Kaçar Hanedanlığının sonunu getirdi.

Bu geçişte İngilizlerin stratejik bir mühendisliği olduğu tartışılagelmiştir: Türkiye’de bir Türk hanedanı (Osmanlı) varken, İran’da da Türk kökenli bir hanedanın (Kaçarlar) kalmasını istemedikleri, bunun yerine Fars kökenli........

© Milat