“Ağa da ağaymış ha!” Kimi zaman bir heybetin gölgesine sığınanların kofluğunu ifşa etmek için, kimi zaman da babadan kalma mirası har vurup harman savuranların sığlığını özetlemek için söylenir bu. Ne var ki hayat, kartvizitlerde yazan debdebeli sıfatları değil, insanın hâlini ve özünü tartar; tahtından indirip marabanın karşısında dilsiz bırakır.

Mustafa Kutlu’nun muazzam taşra panoramasından süzülen Mavi Kuş romanında karşımıza çıkan Beşir Ağa karakterinde günümüz insanının modernleşme sancılarını, gelenekle kurduğu çelişkili bağı ve unvanların içini boşaltan o acımasız zaman çarkını bütün çıplaklığıyla görürüz. Romanın kahramanı kaptan Deli Kenan ile kuyumcu Nazım arasında yaşanan o gerilimli sahnede, kaptanın kuyumcuyu sindirişine ve otobüs içindeki nahoş tavrına karşı adeta sessiz bir mutabakat hâkimdir. Peki, bu zorbalık karşısında kimler vardır?

Birincisi, devletin aslî kolluk kuvveti olan iki jandarma… Görevleri icabı mahkûmla meşgul oldukları ve olayın büyümesini engellemedikleri söylenebilir. Ya otobüsün içinde kâhyasıyla seyahat eden Beşir Ağa’ya ne demeli? Yazarın önceki bölümlerde heybetiyle, geçmişiyle öve övüle bitiremediği o ağa, bu sahnede adeta suspus olmuş, derin bir çaresizliğe bürünmüştür.

Mustafa Kutlu, bazen ağayı doğunun köklü aşiret ağası olarak sezdirir, bazen de sıradan bir köylü kılığında tasvir eder. Biliriz ki "deli" ne kadar deli olursa olsun, karşısındakinin elindeki sopayı gördüğünde aklı başına gelir, bir hudut çizer. Fakat yazar, burada ağanın eline o kudretli........

© Milat