Modern savaşların doğası son otuz yılda köklü biçimde değişti. Bir zamanlar ülkelerin askeri gücü; tank sayısı, savaş uçağı filosu veya donanmasının büyüklüğüyle ölçülürken, günümüzde stratejik üstünlüğü belirleyen en önemli unsurlardan biri kritik altyapının ne ölçüde korunabildiği hâline gelmiştir. Özellikle nükleer program yürüten devletler açısından bu koruma, yalnızca askeri değil aynı zamanda siyasi ve psikolojik bir caydırıcılık meselesidir.

İran da bu değişimi en erken fark eden ülkelerden biri oldu. Yaklaşık yirmi yıldır devam eden yaptırımlar, siber saldırılar, hedefli suikastlar ve sabotaj operasyonları, Tahran yönetimini nükleer altyapısını yeniden tasarlamaya zorladı. İranlı karar vericiler açısından mesele artık yalnızca uranyum zenginleştirmek değildi; bu kapasitenin savaş koşullarında nasıl korunacağı da en az onun kadar önemliydi.

UYDU GÖRÜYOR, KİMSE GİREMİYOR

İşte bu düşüncenin somutlaştığı en dikkat çekici projelerden biri, uluslararası literatürde "Pickaxe Mountain Facility" olarak anılan ve Natanz nükleer kompleksinin güneyinde yükselen dağın içine inşa edilen yeni yer altı tesisidir. İran resmî makamları bugüne kadar bu yapının amacı hakkında ayrıntılı bir açıklama yapmadı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ise tesisi hiçbir zaman yerinde denetleyemedi. Dolayısıyla Pickaxe Dağı, hakkında en fazla uydu görüntüsü bulunan; buna karşın içerisi hakkında en az doğrulanmış bilgiye sahip stratejik tesislerden biri olarak öne çıkmaktadır.

BELİRSİZLİK EN GÜÇLÜ SAVUNMA

Bu belirsizlik, Pickaxe Dağı'nı yalnızca mühendislik açısından değil, jeopolitik açıdan da son derece önemli bir konu hâline getirmiştir. Çünkü modern caydırıcılık yalnızca sahip olunan silahlarla değil, rakibin neyi bilmediğiyle de ilgilidir. Bir tesisin tam kapasitesi, içinde hangi ekipmanın bulunduğu ya da hangi faaliyetlerin yürütüldüğü bilinmiyorsa, bu durum rakip devletlerin askerî planlamasını doğrudan etkiler. Belirsizlik, kimi zaman beton duvarlardan daha güçlü bir savunma katmanı oluşturabilir. Son yıllarda yayımlanan ticari uydu görüntüleri, Pickaxe Dağı'nda olağanüstü büyüklükte kazı faaliyetleri yürütüldüğünü ortaya koymuştur. Dağın farklı noktalarında açılan geniş tüneller, ağır iş makineleri, yeni servis yolları, havalandırma sistemleri ve güçlendirilmiş girişler, burada sıradan bir yer altı deposundan çok daha kapsamlı bir kompleks inşa edildiğini göstermektedir. Açık kaynak istihbaratı (OSINT) alanında çalışan uzmanlar, bu görüntüleri yıllar boyunca karşılaştırarak tesisin sürekli genişlediğini ve inşaat faaliyetlerinin aralıksız sürdüğünü tespit etmiştir.

YER ALTINDAKİ STRATEJİK GÜÇ

Bu gelişmeler, özellikle İsrail ile İran arasındaki gölge savaşın ve Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'ın nükleer programına yönelik baskılarının arttığı bir dönemde daha da dikkat çekici hâle gelmiştir. Natanz ve Fordow gibi daha önce kamuoyunun yakından tanıdığı tesislerin çeşitli sabotajlara maruz kalması, İran'ın neden çok daha derin ve daha korunaklı tesisler inşa etmeye yöneldiği sorusunu gündeme taşımıştır. Birçok güvenlik uzmanına göre Pickaxe Dağı, işte bu yeni savunma anlayışının en gelişmiş örneğini temsil etmektedir.

Ancak Pickaxe Dağı'nı önemli yapan yalnızca mühendislik başarısı değildir. Aynı zamanda bu tesis, uluslararası hukukun, silahların yayılmasının önlenmesi rejiminin ve küresel güvenlik mimarisinin karşı karşıya olduğu yeni sorunları da gözler önüne sermektedir. Eğer gerçekten ileri düzey nükleer faaliyetler dağın onlarca metre altında yürütülüyorsa, uluslararası denetim mekanizmalarının etkinliği nasıl sağlanacaktır? Böylesine korunaklı bir tesis, olası bir askerî operasyonla etkisiz hâle getirilebilir mi? Yoksa Pickaxe Dağı, geleceğin "dokunulamaz stratejik tesis" modelinin ilk örneklerinden biri midir?

PİCKAXE GERÇEKLERİ ARAŞTIRILIYOR

Bu çalışmamızın temel amacı, söz konusu sorulara açık kaynak verileri, uluslararası raporlar, uydu görüntüleri analizleri ve güvenilir uzman değerlendirmeleri ışığında cevap aramaktır. Çalışma boyunca Pickaxe Dağı'nın ortaya........

© Milat