Bizim köyde Mustafa Dayı vardı.

Tüccardı. Mal tüccarı… İnek, dana, koyun, sığır alır, satar, pazarlığı iyi bilirdi. Zekiydi, kurnazdı.

Bizim oralarda cumartesi günleri Çamlıbel’de, Çiftlik’te mal pazarı kurulurdu. Mustafa Dayı da o pazarlardan eksik olmazdı.

Hep anlatılan bir hikâyesi vardı. Ben bizzat şahit olmadım ama köyde dilden dile anlatılırdı.

Mustafa Dayı, hayvanı Çiftlik’teki mal pazarına götürmeden, daha ahırdayken cebinden nakit parayı çıkarırmış. Mesela 100 bin lirayı hayvanın karşısına geçip gösterirmiş. Hayvan da karşısında duran parayı görmüş olurmuş.

Sonra hayvanı pazara götürür, müşteri gelir, pazarlık başlarmış.

“Bu hayvan kaç para?”

“Vallahi de billahi de bu hayvan 100 bin lirayı gördü.”

Hayvan gerçekten 100 bin lirayı görmüş.

Hukuken de baktığınızda ortada açık bir yalan yok.

Dışarıdan bakan biri için “Adam yemin ediyor, söylediği de doğru” diyebilir.

Ama karşısındakini aldatıyor mu?

İşte mesele tam da burada.

İnsan bazen söylediği cümleyi kendi içinde doğru kurar, işi kitabına uydurur, hatta söylediğinin arkasında durur. Fakat bütün bunlara rağmen karşısındakini yanıltabilir.

Mustafa Dayı’nın yaptığı da aslında bize bunu anlatıyor.

Mesele yalnızca yalan söylememek değil.

Mesele, doğruyu söylerken bile insanı aldatacak bir hesap kurmamak.

Kur’an’ın ölçü ve tartı konusunda uyarısı da çok açık.

“Ölçü ve tartıda hile yapanların vay haline!” (Mutaffifin suresi)

Ardından, kendileri alırken tam ölçen, başkasına verirken eksiltenlerden söz eder.

Demek ki mesele sadece terazide yapılan hile değildir. Mesele, kendine başka, başkasına başka ölçü kullanmaktır.

Mustafa Dayı hakkında anlatılan bir başka hikâye daha vardı.

Anadolu köylerinde ve kırsal kültürde “biz”, genellikle el yapımı, sert ve sivri uçlu bir delme aracıdır. Ayakkabı ve çarık yapımında deriyi delmek, semercilikte kalın kumaş ve derileri delmek, çuval ve dikim işlerinde delik açmak; kimi zaman da ağaç işlerinde kullanılacak yeri önceden işaretlemek için kullanılır.

Mustafa Dayı da ceketinin içine böyle bir “biz”........

© Milat