menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Karbonun ardındaki büyük savaş

9 0
12.11.2026

Dünya iklim krizini konuşurken uluslararası ekonominin kuralları yeniden yazılıyor. Karbon emisyonları, temiz enerji ve çevresel taahhütler üzerine yürütülen müzakereler, devletlerin üretim imkânlarını ve ticaret ilişkilerini doğrudan etkiliyor. Bir ülkenin fabrikasında kullanılan enerji, başka bir ülkenin belirlediği karbon fiyatına ve teknolojik üretim kapasitesine bağlı hâle gelebiliyor. İklim krizinin arkasındaki büyük mücadele, diplomatik bildirilerden sanayinin günlük işleyişine kadar uzanıyor.

ABD, Çin ve AB’nin politikaları bu mücadeleyi anlamak için yeterince açıklayıcı. ABD, 27 Ocak 2026'da Paris İklim Anlaşması'ndan yeniden çekildi. Trump yönetimi fosil yakıt üretimini ve enerji ihracatını öncelik hâline getirdi. Amerikan Enerji Enformasyon İdaresine göre ülkenin sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatı 2025 yılında yüzde 26 arttı. Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa'nın enerji tedarikinde yaşanan değişim, Amerikan doğal gazının stratejik önemini artırdı. Washington iklim taahhütlerinden uzaklaşırken enerji piyasasındaki ekonomik ve siyasi ağırlığını korumayı sürdürüyor.

Çin ise yeni enerji ekonomisinin üretim merkezi hâline geldi. Uluslararası Enerji Ajansının 2026 raporuna göre güneş enerjisi teknolojilerinin tedarik zincirinde yaklaşık yüzde 85, lityum iyon bataryalarda yüzde 80 üretim kapasitesi payına sahip. Bazı üretim aşamalarında bu oran yüzde 95'i aşıyor. Dünyanın temiz enerji teknolojilerine yönelmesi, Çin merkezli üretim zincirlerine bağımlılığı da artırıyor.

Üstelik Çin'in elektrik üretiminde kömürün payı 2025 yılında hâlâ yüzde 55 düzeyindeydi. Yenilenebilir enerji yatırımları büyürken kömür santralleri de çalışmaya devam ediyor. Pekin, çevresel dönüşümü teknolojik üstünlük ve ihracat kapasitesiyle birlikte yürütüyor.

Avrupa Birliği ise ticaretin şartlarını belirleyen düzenlemeleriyle öne çıkıyor. 1 Ocak 2026'da kesin uygulama dönemine giren Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, demir-çelik, çimento, alüminyum ve gübre gibi ithal ürünlere emisyonlarıyla bağlantılı maliyetler getiriyor. Avrupa Komisyonu uygulamayı rekabet eşitliği ve karbon kaçağını önleme gerekçesiyle savunuyor. Ancak yeterli teknoloji ve finansmana sahip olmayan üreticiler için bu şartlar ciddi bir yük oluşturuyor.

Avrupa'nın Çin'de üretilen elektrikli otomobillere getirdiği ek gümrük vergileri de rekabetin başka bir yüzü. Temiz ulaşımın yaygınlaştırılması hedeflenirken bu teknolojileri hangi ülkenin üreteceği ve hangi pazara hangi koşullarla gireceği konusunda anlaşmazlıklar yaşanıyor.

Amerika enerji kaynaklarını, Çin üretim teknolojilerini, Avrupa ise pazarını ve düzenleme gücünü stratejik üstünlüğe dönüştürmeye çalışıyor.

Dünyanın geri kalanı bu dönüşüme ne kadar........

© Milat