Bir memleket düşünün ki dürüstlük üzerine verilen nasihatlerin haddi hesabı bulunmasın, fakat dürüst insanların hayatı giderek zorlaşsın. Sınavına aylarca çalışan bir genç mülakat kapısında elenirken bir başkası tanıdıklarının himmetiyle makama kavuşsun. Kazancına haram karıştırmayan esnaf borçlarını ödemekte güçlük çekerken türlü dolaplarla servet edinen adam cemiyetin muteber şahsiyetleri arasında yer alsın. Üstelik bütün bunlar yaşanırken ahlâk üzerine konferanslar düzenlensin, fazilet kitapları yazılsın, maneviyatın ehemmiyeti anlatılsın. İnsan böylesi bir manzara karşısında ister istemez soruyor. Biz ahlâkı hayatımızı güzelleştirmek için mi öğretiyoruz, yoksa hayatımızdaki çirkinlikleri örtmek için mi?

Bir toplumun ahlâkı, iyiliğe verdiği öğütlerden çok kötülüğe karşı gösterdiği tavırla şekillenir. Haksız kazanç sahibine itibar, yalancıya makam, dalkavuğa mevki veren bir cemiyetin çocuklarından fazilet beklemesi hayli tuhaftır. Çünkü insan gördüğünden öğrenir. Kötülük cezasız kaldıkça cesaret kazanır, kazanç sağladıkça maharet sayılır, sahibine saygınlık kazandırdıkça başkalarına da örnek olur. Bir müddet sonra dürüstlük ahmaklıkla, kanaat beceriksizlikle, hakkını gözetmek de dünyadan habersiz olmakla bir tutulur. Kötülerin kaybetmediği bir yerde ahlâkın kök salmasını beklemek, çorak toprağa tohum ekip bahar beklemeye benzer.

Üstelik bu çürümenin görünüşü pek gösterişli olabilir. Birileri kamu imkânlarından şahsi servet devşirirken hayırseverliğiyle anılabilir. Başkaları liyakati çiğneyerek yükseldiği makamdan gençlere çalışkanlık öğütleyebilir. Şehirlerin kaynakları dar bir çevrenin menfaatine tahsis edilirken meydanlarda hizmet nutukları atılabilir. Asıl tehlike, böyle davranışların zamanla yadırganmamasıdır. İnsanların kötülük karşısındaki hayreti kaybolduğunda vicdanın........

© Milat